DOLCE VITA

Με τη λέξη Καζανόβα(ς) χαρακτηρίζουμε σήμερα την υπερβολή στην εκδήλωση του ανδρικού ερωτισμού. Η ανύψωση σε σύμβολο διασώζει βέβαια το ιστορικό πρόσωπο από τη λήθη αλλά ταυτόχρονα το καταδικάζει σε παραμόρφωση. Έτσι ο περισσότερος κόσμος αγνοεί σήμερα ότι ο Giacomo Girolamo Casanova υπήρξε ένα ανήσυχο «σωματικό» πνεύμα, ένας Λιμπερτίνος του 18ου αι. που αναγνώριζε ως μοναδικό ηθικό νόμο την αδιάκοπη επιδίωξη της υποκειμενικής ευτυχίας και ηδονής, ως μοναδικό χρόνο αυτόν της επιθυμίας και της περιπέτειας. Αυτόν τον ίδιο χρόνο που «αγγίζοντάς» τον με τον σαγηνευτικό του λόγο τον μεταμόρφωσε σε «αθάνατη» ύλη.

Ο νεαρός διδάκτορας του εκκλησιαστικού Δικαίου και μύστης της Καμπαλά άφησε πίσω του την πειθαρχημένη ζωή του κληρικού για να κυνηγήσει την τύχη του στις εσχατιές της Ευρώπης. Ταξιδεύει συνεχώς. Από τη Βενετία στην Κέρκυρα, στην Κωνσταντινούπολη, στη Ρώμη, στη Νάπολη, στο Παρίσι, στο Βερολίνο, στη Βαρσοβία, στην Αγία Πετρούπολη, στη Μαδρίτη, στο Μονπελιέ, στην Αιξ Προβάνς, στη Βιέννη, στη Δρέσδη...Μιλά Ιταλικά, Γαλλικά, Ισπανικά, Λατινικά...Συλλαμβάνεται με την κατηγορία της μασονίας και της διενέργειας καββαλιστικών τελετών και φυλακίζεται στις περίφημες Βενετσιάνικες φυλακές Πιόμπι. Δραπετεύει στο Παρίσι ένα χρόνο αργότερα. Η περιπέτειά του αυτή σε συνδυασμό με τις μυστικιστικές και αχλημιστικές του γνώσεις θα αποτελέσουν το διαβατήριο για την είσοδο του στον κύκλο της περίφημης Μαντάμ Ντε Πομπαντούρ. Συνομιλεί με τον Ζαν Ζακ Ρουσσώ και μετατρέπει τη συνάντησή του με το Βολταίρο σε «κόντρα» ύφους πάνω στην Αναγεννησιακή ποίηση. Απολαμβάνει την «υψηλή» παρέα του Φρειδερίκου Β’ της Πρωσίας και της Αικατερίνης της Ρωσίας. Φεύγει κυνηγημένος από την Πολωνία έπειτα από τη μονομαχία του με τον κόμητα Μπρανίσκυ και το θανάσιμο τραυματισμό του τελευταίου για την «τιμή» μιας νεαρής ηθοποιού. Γράφει θεατρικά έργα, λίβελους κατά της Βενετσιάνικης αριστοκρατίας, την Ιστορία των Πολωνικών εξεγέρσεων (3 τόμοι), μεταφράζει στα Ιταλικά την Ιλιάδα, εκπονεί μελέτη πάνω σε ένα μαθηματικό ζήτημα που είχε απασχολήσει τον Νεύτωνα.... Σε ένα διαρκές θεατρικό παιχνίδισμα «κλείνει» πονηρά το μάτι στους ισχύοντες κοινωνικοοικονομικούς θεσμούς απονέμοντας στον εαυτό του τον τίτλο του ιππότη: «Πήρα από το αλφάβητο, ιδιοκτησία όλου του κόσμου, οκτώ γράμματα και τα συνδύασα ώστε να σχηματιστεί η λέξη Seingalt. Η λέξη μου άρεσε και την υιοθέτησα σαν τίτλο...Ιππότης De Seingalt, ιδιοκτήτης του τίτλου καθόσον δημιουργός του».

Είκοσι εννέα χρόνια αργότερα, το 1789, θα ξεκινήσει την «Ιστορία της ζωής μου» ένα δωδεκάτομο έργο γραμμένο στη Γαλλική, την κατεξοχήν γλώσσα των λιμπερτίνων, μια τοιχογραφία της τόσο σημαντικής εποχής του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού και του Ροκοκό. Καταφεύγοντας σε ένα λαμπρό παρελθόν ξεγελά το αμείλικτο παρόν και αντιστρέφει την ιδεολογία μιας ζωής με μόνο σκοπό τον τελικό της θρίαμβο, δηλαδή την απόλαυση της στιγμής ακόμα και όταν εκείνη έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. «Μου άρεσε να βλέπω τη ζωή σαν φωτεινή ηλιαχτίδα που διαπερνά τις γρίλιες του παραθύρου και φωτίζει ένα ολοσκότεινο δωμάτιο» γράφει στα απομνημονεύματά του. Αυτή την ιδεολογία θα τη μετουσιώσει σε ένα απαστράπτον κείμενο που θα επηρεάσει μελετητές και καλλιτέχνες και θα χαρίσει στη λογοτεχνία γοητευτικούς ήρωες που αντλούν σάρκα από τη ζωή και οστά από τη φαντασίωση. Άριστος εραστής, εξαιρετικός χαρτοπαίκτης και εξίσου σπουδαίος ηθοποιός ξέρει πότε οφείλει να εγκαταλείψει τη σκηνή και να παραχωρίσει τη θέση του. Γνωρίζοντας πως «η ζωή αποστρέφεται το γήρας» υποκλίνεται αξιοπρεπώς στο παιχνίδι της Aιώνιας Φύσης που δεν νοθεύεται από ανθρώπινες ηθικές ερμηνείες και κλείνει βιαστικά την αφήγησή του το 1774 όταν ήταν 49 ετών.

Ο 19ος αι. θα ανακαλύψει τον «παρεξηγημένο» Casanova δημιουργώντας ένα ολόκληρο ρεύμα Καζανοβιστών. «Αρέσκομαι να μελετώ τον άνθρωπο ταξιδεύοντας. Η ιστορία δεν αποτελεί για μένα διάμεσο γιατί η ιστορία ψεύδεται» λέει στο Βολταίρο κατά τη συνάντησή τους. Δεν είναι λοιπόν διόλου παράδοξο που τα Απομνημονεύματα θα εμπνεύσουν μεταξύ άλλων τον Ντελακρουά, τον Σταντάλ και τον Νερβάλ. Η ιδέα ενός ταξιδιού των ηδονών κερδίζει συνεχώς έδαφος και στον 20ο αι. ο Χένρυ Μίλλερ διακοσμεί τα έργα του με απτές ερωτικές περιγραφές, ενώ ο Φελλίνι μεταφέρει σκηνογραφικά στον κινηματογράφο την ηδονική ατμόσφαιρα που αποπνέει το έργο του Καζανόβα. Ο δε Αντρέας Εμπειρίκος τοποθετεί σε περίοπτη θέση στη βιβλιοθήκη του «Μεγάλου Ανατολικού» την «Ιστορία της ζωής μου».

Γεννήθηκε στις 2 Απριλίου του 1725 στη Βενετία, γόνος περιπλανόμενων ηθοποιών, και πέθανε στις 5 Ιουνίου 1798 στο Ντούξ της Βοημίας όπου εργαζόταν ως βιβλιοθηκάριος στον πύργο του κόμη Βάλντσταϊν. «Έζησα σαν φιλόσοφος και πεθαίνω σαν χριστιανός» ήταν οι τελευταίες του λέξεις...

ΚΙΜΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ (VICKY CRISTINA BARCELONA)

Δυο αμερικανίδες φοιτήτριες, η Βίκυ και η Κριστίνα ξεκινούν για ένα ταξίδι αναψυχής στην καλοκαιρινή Βαρκελώνη. Η γνωριμία τους με έναν «καταραμένο» ζωγράφο, τον Χουάν Αντόνιο, θα τις φέρει αντιμέτωπες με τον βαθύτερο εαυτό τους και το «μοντέλο» ζωής που ακολουθούν.

Ο σεναριογράφος και σκηνοθέτης Woody Allen «φλυαρεί» με το δικό του μοναδικό τρόπο περί έρωτα, τέχνης και ανθρωπίνων σχέσεων. Βλέποντας την ταινία καταλήγω στο συμπέρασμα ότι ο έρωτας είναι μια μορφή τέχνης απόλυτα κατανοητής από τους «καθημερινούς» ανθρώπους. Εδώ σημασία δεν έχει τόσο η σωματική παραφορά όσο η πνευματική διέγερση, αυτή η πανίσχυρη δύναμη που μας οδηγεί στην προσωπική υπέρβαση και τον επαναπροσδιορισμό των εσωτερικευμένων κοινωνικών ορίων. Η σύγχρονη τέχνη από τη στιγμή που έχει χάσει τον «ουσιώδη» προσανατολισμό της και παλινωδεί μεταξύ μορφικής πρωτοτυπίας και προσωπικού βιώματος από τη στιγμή που, για τους παραπάνω αναφερόμενους λόγους, έχει απωλέσει την επαφή της με το λαό παραδίδει τη σκυτάλη στον έρωτα αυτή την ακατάλυτη επιθυμία γνώσης που αναλαμβάνει να μας οδηγήσει στον βαθύτερο εαυτό μας μέσα από την κατάδειξη των περιττών δεσμών και συμβάσεων που μας τυρρανούν και μας αποπροσανατολίζουν. Οι ηρωίδες της ταινίας συμμετέχοντας ενεργά σε αυτή τη μετασχηματιστική διαδικασία τολμούν να κοιτάξουν κατάματα τις «ευκολίες» τους και να πορευτούν διαλεκτικά σε ένα ανώτερο επίπεδο αυτοσυνείδησης. Το ερώτημα αν αυτό μεταφράζεται σε ένα ανώτερο επίπεδο βίου παραμένει ευφυώς αναπάντητο τονίζοντας εμφαντικά τη φιλελεύθερη φιλοσοφική στάση που αντιλαμβάνεται τη ζωή σαν «ανοιχτή» δυνατότητα.

Η σκηνοθεσία στο γνωστό θεατρικό ύφος του Allen βασίζεται στους πυκνούς και έντονους διαλόγους μέσα από τους οποίους εξελίσεται, με απόλυτη αίσθηση του φιλμικού χρόνου, η ιστορία. Η εξαιρετική φωτογραφία με τον υποβλητικό φωτισμό, η μελαγχολική κιθάρα και τα υπέροχα πλάνα μιας Βαρκελώνης που οραματίστηκε ο Gaudi αναλαμβάνουν να «ταξιδέψουν» το θεατή στον ψευδαισθητικό χωροχρόνο των υποψιασμένων μεγαλοαστών εκεί όπου κυριαρχεί η καλλιτεχνική αντίληψη της ζωής αλλά δεν εκλείπουν οι συμβάσεις και η πλήξη. Οι πρωταγωνιστές με πρώτο και καλύτερο το Havier Bardem στο ρόλο του Χουάν Αντόνιο συνεπικουρούμενος από την Penelope Cruz στο ρόλο της υστερικής Μαρία Ελένα, τη Scarlett Johansson αλλά και τη Rebecca Hall δημιουργούν ένα εκρηκτικό σύνολο χαρακτήρων.

Μια δραματική κομεντί που φιλοδοξεί να «αναγνωστεί» σαν κάτι περισσότερο από μια προκλητική ερωτική ιστορία.

ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ;

Τελευταία διαβάζω διάφορα άρθρα νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας, κυρίως στο διαδίκτυο, που αντιτίθενται σφόδρα στην κρατική παρέμβαση και διαχείριση της οικονομικής κρίσης. Η τελευταία, σύμφωνα με τους αναφερόμενους κύκλους, δε συνιστά τίποτα περισσότερο από έναν μηχανισμό αυτοδιόρθωσης και εξισορόπησης του συστήματος. Επειδή όμως πίσω από τις οικονομικές θεωρίες, και τη «συμπεριφορά» της καμπύλης Phillips (συσχέτιση πληθωρισμού – ανεργίας) υπάρχουν πραγματικοί άνθρωποι και πραγματικές ανάγκες, επιβίωσης πρώτα από όλα, θα επικαλεστώ, αντί οποιασδήποτε άλλης κριτικής την Οικονομική Ιστορία.

Το 1929 λοιπόν, ο Αμερικανός πρόεδρος Herbert Hoover ευρισκόμενος αντιμέτωπος με το χρηματιστηριακό κράχ, αποφάσισε, ενστερνιζόμενος πλήρως τις απόψεις των οικονομικών εγκεφάλων της εποχής, να αφήσει τις αγορές να οδηγηθούν σε «αυτοκάθαρση» και δεν προέβη σε κανένα μέτρο κυβερνητικής δράσης πέρα από γενναίες περικοπές του φόρου εισοδήματος φυσικών και νομικών προσώπων. Αποτέλεσμα αυτής της βλακώδους, όπως αποδείχτηκε εκ των υστέρων, οικονομικής πολιτικής ήταν 4 χρόνια μετά, το 1933, το Α.Ε.Π. να ανέρχετε μόλις στο 33% του Α.Ε.Π. του 1929. Το 1933 σχεδόν 13 εκ. άνθρωποι ήταν χωρίς εργασία ή, περίπου ένας στους τέσσερις επί του εργατικού δυναμικού, ενώ το 1938 ένας στους πέντε εξακολουθούσε να παραμένει άνεργος. Ο δε όγκος και η αξία της συνολικής παραγωγής παρέμενε μέχρι και το 1941 σε χαμηλότερα επίπεδα από αυτά του 1929. Τελικά η κρίση τερματίστηκε εξαιτίας των αυξημένων δημοσίων επενδύσεων και δαπανών που απαιτούσε ο Β’ Παγκόσμιος πόλεμος και αφού προηγουμένως είχε υιοθετηθεί από την Αμερικάνικη κυβέρνηση και τον πρόεδρο Roosevelt η Κεϋνσιανή οικονομική προσέγγιση.

Από τότε και για είκοσι περίπου χρόνια ο Δυτικός κόσμος γνώρισε πρωτοφανείς ρυθμούς ανάπτυξης που συνοδεύονταν από «μηδενικά» ποσοστά ανεργίας. Το «πάρτυ» τελείωσε με την πετρελαϊκή κρίση του 1973 όταν έκανε την εμφάνιση του, για πρώτη φορά στην οικονομική ιστορία, το φαινόμενο του στασιμοπληθωρισμού. Η κευνσιανή προσέγγιση παραμερίστηκε δίνοντας τη θέση της στους μονεταριστές του Friedman, για να ακολουθήσει στη συνέχεια η νεοφιλελεύθερη επέλαση τις δεκαετίες 1980 και 1990 με κύρια συνθήματα «λιγότερο κράτος, λιγότεροι φόροι, περισσότερη ιδιωτική πρωτοβουλία» και υπόδειγμα ανάπτυξης την Αμερική.

Σήμερα ένας άλλος κύκλος φαίνεται να κλείνει. Η ιστορία βεβαίως ποτέ δεν επαναλαμβάνεται με ακρίβεια. Όμως, τη χρονική στιγμή που η κρατική παρέμβαση καθίσταται καθόλα «πραγματική» στην ίδια μάλιστα την πατρίδα του ελεύθερου καπιταλισμού, σήμερα που μια εξίσου σημαντική καταστροφή συντελείται στο επίπεδο της ιδεολογίας με αποτέλεσμα την εξαφάνιση και του τελευταίου ίχνους πίστης στην «τίμια», διαρκή εργασία και τη «δίκαιη» ανταμοιβή, σήμερα...καθίσταται περισσότερο επιτακτικό από ποτέ, ένα «New Deal».

ΙΕΡΕΣ ΜΠΙΖΝΕΣ

Το ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού δεν είναι ο σοσιαλισμός...αλλά ο μοναχισμός. Εκεί ο πιστός, από τη στιγμή που δεν αναλώνεται σε οράματα «επίγειας» κοινωνικής ολοκλήρωσης, διατηρεί σταθερό τον προσανατολισμό του στο επέκεινα και τη θεολογική ερμηνεία της ιστορίας και επομένως αλώβητη την προσωπική του σχέση με το Θεό και Δημιουργό του.

Η επίμοχθη και επικερδής συμμετοχή του πιστού στο κύκλωμα καπιταλιστικής συσσώρευσης ερμηνεύεται από τον ίδιο ως σημάδι θείας εύνοιας πράγμα που του επιτρέπει να διατηρεί ακέραια την ελπίδα αποδοχής του από τη μεταφυσική κοινότητα των ολίγων και εκλεκτών.

Το μοντέλο αυτό θεολογικής ερμηνείας του βίου που επεξεργάστηκε ο μοναχός Εφραίμ και οι συνακόλουθοί του στη μονή Βατοπεδίου γνωρίζει, τα τελευταία χρόνια, τέτοια επιτυχία που προσελκύει στις τάξεις του πλήθος επιφανών συμπολιτών μας, πολιτικών και επιχειρηματιών. Αυτοί οι γεννημένοι νικητές της ζωής επιθυμούν να κεφαλαιοποιήσουν τα επίγεια κέρδη τους μεταφέροντάς τα και στο επέκεινα.

Για όλους τους υπόλοιπους «κοινούς» θνητούς η «κόλαση» συνιστά μονόδρομο.

ΥΓ. Η σατυρική εκπομπή «Ελληνοφρένεια» μου έδωσε την αρχική ιδέα. Για τα υπόλοιπα υπεύθυνος είναι ο Max Weber.

HAPPY DAYS

Ο οικονομικός φιλελευθερισμός διέρχεται μια πρωτοφανή κρίση, η έκταση και το βάθος της οποίας δεν έχουν αποτιμηθεί ακόμα με ακρίβεια. Πολλοί μιλούν για τη χειρότερη κρίση μετά το 1929, κρίση που χτυπάει κατευθείαν στην «καρδιά» του συστήματος. Η πολυδιαφημισμένη και πολύπλοκη «εικονική» πραγματικότητα της χρηματιστικής οικονομίας και των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης φαίνεται να καταρρέει συμπαρασύροντας στο διάβα της και την πραγματική οικονομία των αγαθών και υπηρεσιών. Οι αιτίες της πτώσης δεν είναι δύσκολο να διαγνωστούν και εντοπίζονται στις διαιωνιζόμενες προνομιακές σχέσεις, στη λογική του κέρδους για το κέρδος και τελικά στην ανθρώπινη απληστία. Με αυτές τις πρακτικές καταστρατηγούνται οι θεωρητικές προκείμενες του οικονομικού φιλελευθερισμού, η συμμετρική πληροφόρηση όλων των ενδιαφερομένων, την οποία εξασφαλίζει η απρόσκοπτη λειτουργία του μηχανισμού διαμόρφωσης των τιμών και ο ελεύθερος ανταγωνισμός στις αγορές αγαθών, χρήματος και εργασίας.

Ιστορικά το φαινόμενο του καπιταλισμού συνδέθηκε, κατά τη φάση της ανάδειξής του, με θρησκειολογικές και φιλοσοφικές θεωρίες οι οποίες αναλάμβαναν να συναρμόσουν τις επιμέρους επιδιώξεις των ατόμων σε έναν ενιαίο εξελικτικό σκοπό με φόντο την ηθική τελείωση του ανθρώπου. Να θυμίσω τη Βεμπεριανή σύλληψη η οποία συνέδεε την άνοδο του καπιταλισμού στις προτεσταντικές χώρες της Β.Δ. Ευρώπης με την ηθική της σκληρής εργασίας αλλά και της ταπεινότητας του βίου; Ή να θυμίσω ότι ο θεωρούμενος και πατέρας του οικονομικού φιλελευθερισμού Adam Smith διακήρυσσε στο φιλοσοφικό πεδίο την πίστη του στη θεωρία της «Ηθικής αίσθησης» ως κοινής καταγωγικής ταυτότητας και επομένως ιστορικού τέλους του ανθρώπου;

Από τη στιγμή που ο καπιταλισμός «ανδρώθηκε» σαν οικονομικό σύστημα και αποσυνδέθηκε από οποιαδήποτε ηθική θεωρία πέρα από την κενή περιεχομένου «ηθική» της ανάπτυξης δημιουργήθηκαν μερικές βασικές, εδώ για λόγους ευκολίας δυο, «σχολές» καπιταλιστικής συσσώρευσης. Η Βρετανική η οποία άφηνε την αγορά να λειτουργήσει απρόσκοπτα σύμφωνα με τις συνθήκες ανταγωνισμού που δημιουργούσε η ατομική πρωτοβουλία και, εδώ έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, η Γερμανική σχολή κατά την οποία η καπιταλιστική συσσώρευση και ανάπτυξη ήταν προϊόν ενός κεντρικού και στοχοποιημένου σχεδιασμού. Το δεύτερο αυτό μοντέλο αποδείχτηκε μάλιστα τόσο πετυχημένο ώστε οδήγησε τη Γερμανία στην κορυφή της βιομηχανικής παραγωγής κατά το δεύτερο μισό του 19ου αι.

Οι δυο Παγκόσμιοι πόλεμοι οι οποίοι κατέστρεψαν τις ευρωπαϊκές καπιταλιστικές δομές είχαν σαν αποτέλεσμα την ανάδειξη της Αμερικής σε παγκόσμια υπερδύναμη και θεματοφύλακα των αρχών του οικονομικού φιλελευθερισμού, βρετανικού τύπου. Μετά από μια παρατεταμένη περίοδο σχετικής ευφορίας, να θυμίσω τις οικονομικές κρίσεις του 1973 και του 1987, φτάνουμε στο σήμερα όπου οι ευτυχισμένες μέρες δείχνουν να οδηγούνται στο τέλος τους. Η ανθρώπινη απληστία η οποία θεριεύει μαζί με τον καπιταλισμό των συνεχώς ανανεούμενων και εν πολλοίς «διαφημιστικών» ανθρώπινων αναγκών - καπιταλισμός παροχής Υπηρεσιών ονομάστηκε -δημιούργησαν ένα εκρηκτικό μείγμα χρηματιστηριακών υπεραξιών το οποίο φαίνεται ότι «έσκασε». Και όμως, τα πρώτα σημάδια του τι επρόκειτο να επακολουθήσει έκαναν την εμφάνισή τους 6 χρόνια πριν (υπόθεση Enron). Τώρα, την ύστατη στιγμή και καθώς η περίφημη μακροοικονομική ισορροπία αρνείται πεισματικά να πραγματωθεί η Αμερικάνικη κυβέρνηση υιοθετεί τον προηγούμενα κατακριτέο κρατικό παρεμβατισμό για τη σωτηρία του συστήματος. Η καταναλωτική πίστη πάνω απ’ όλα...

Στην αρχαιοελληνική τραγωδία την «ύβριν» υπό την έννοια της υπέρβασης των ορίων ακολουθούσε η «κάθαρσις» διασφαλίζοντας την συμπαντική αρμονία και την υποταγή του ανθρώπου σ’ αυτή. Σήμερα που το ιδεολόγημα της αέναης υλικής ανάπτυξης κυριαρχεί και ο Δυτικός άνθρωπος έχει απωλέσει, με τη βοήθεια της επιστήμης και των τεχνολογικών της εφαρμογών, την αίσθηση των ορίων φοβάμαι ότι η απλόχερη κρατική βοήθεια στο «αυτορυθμιζόμενο» σύστημα απλά διαιωνίζει την άγνοια, την αμνημοσύνη, και κυρίως την ευζωϊα των λίγων σε βάρος των πολλών.

ΗΘΙΚΟΝ...ΑΚΜΑΙΟΤΑΤΟΝ

«Το Νόμιμον είναι Ηθικόν» δήλωνε την προηγούμενη εβδομάδα, σε άπταιστη καθαρεύουσα, ο πρώην, πια, υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας, Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής.

Βέβαια το «Νόμιμον» περιλαμβάνει, στην προσπάθειά του να διατηρείται «ευέλικτο», πολλές ερμηνευτικές εγκυκλίους.

Χμ...χμ...

Τώρα καταλαβαίνω γιατί η ηθική μας έχει καταντήσει...«σουρωτήρι».

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ

Με ένα «ανάλαφρο» τραγούδι σας αποχαιρέτησα με ένα «γλυκόπικρο» επιστρέφω. Η αίσθηση βέβαια της επιστροφής σε αυτό που αποκαλούμε «καθημερινότητα» με τις απαιτήσεις, τους ρυθμούς, και κυρίως τις αναβολές της είναι μάλλον «σκέτα» πικρή.
Μην αρχίσουμε όμως με γκρίνια. Το «U Turn (Lili)» ερμηνευμένο από τον Aaron είναι η δέσμη φωτός που δραπετεύει από τις γρίλιες του παραθύρου φωτίζοντας ένα σκοτεινό, κατά τα λοιπά, δωμάτιο.

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΕΣ ΔΙΑΚΟΠΕΣ...

Με ένα «ανάλαφρο» τραγούδι, το «Ready for love» από την Este που ακούγεται - για όσους ενδιαφέρονται - στην ταινία Deep End, σας αποχαιρετώ για το υπόλοιπο του καλοκαιριού.
Καλές διακοπές...

ΓΙΟΡΤΑΖΩ...ΓΙΟΡΤΑΖΟΥΜΕ;

Σήμερα γιορτάζουμε την 34η επέτειο από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας στη χώρα μας. Πολλοί δημοσιογράφοι μιλούν για την ολοκλήρωση του μεταπολιτευτικού κύκλου και προαναγγέλουν το τέλος του δικομματισμού. Αν αυτό είναι το ζητούμενο ναι, τότε μιλάμε για το τέλος της μεταπολίτευσης. Όμως θεωρώ ότι τόσο το ΠΑ.ΣΟ.Κ. όσο και η Ν.Δ. φέρουν στο σώμα τους τις κακοφορμισμένες πληγές ενός ολόκληρου συστήματος σε κρίση. Κρίση αξιών το ονομάζουν μερικοί. Εγώ θα μιλούσα απλά για απουσία κοινωνικού προσανατολισμού.

Ας δούμε μαζί ορισμένα δεδομένα αυτής της ξέφρενης πορείας προς τα εμπρός, όπως χαρακτηρίστηκε. Τα πολιτικά ονόματα που μονοπωλούν την επικαιρότητα δεν άλλαξαν. Η Αριστερά έγινε περισσότερη ευέλικτη και διαχειριστική. Τα επιχειρηματικά ονόματα άλλαξαν αλλά η ευκαιριακή επιχειρηματική πρακτική παραμένει η ίδια. Η οικογένεια ως δίχτυ προστασίας εξακολουθεί να αναπληρώνει την απουσία του κοινωνικού κράτους πρόνοιας. Τα δεκαπεντάλεπτα δελτία ειδήσεων από τα δυο κρατικά κανάλια μεταλλάχθηκαν σε ωριαία show off παρουσιαστών που πλασσάρουν «εαυτούς» ως είδηση από «παραχωρημένες», σε ιδιωτικά συμφέροντα, δημόσιες συχνότητες. Ο «Ταχυδρόμος» και οι «Εικόνες» έγιναν «Life & Style» και «Downtown». Οι βαρκούλες έγιναν φουσκωτά και κότερα. Η αντιπαροχή μετονομάστηκε σε Real Estate. Η «θεσούλα» στο Δημόσιο έγινε καριέρα στα Μ.Μ.Ε. Η τιμή και η υπόληψη ακόμα και στην προβληματική ελληνική εκδοχή της αντικαταστάθηκαν από την τηλεοπτική αναγνωρισιμότητα. Τα ενοικιαζόμενα δωμάτια έγιναν πεντάστερα ξενοδοχεία all inclusive. Και η Μύκονος παραμένει στη θέση της.

Σα σήμερα γεννήθηκα. Ενεργό μέλος πια αυτού του συστήματος διδάσκομαι καθημερινά και εφαρμόζω, σύμφωνα με τα διαμορφωμένα ψυχοσυνθετικά μου δεδομένα, επαγγελματικό οπορτουνισμό, κοινωνική αναλγησία και περιβαλλοντική αδιαφορία. Σήμερα δε βλέπω κανένα λόγο εορτασμού της φωτογενούς αλλά βαθιά προβληματικής αντιπροσωπευτικής μας Δημοκρατίας.

MADE IN GREECE...

Μια εταιρία, η ΜΟΤΟΡΟΙΛ, έχει μετατρέψει την ευρύτερη περιοχή των Αγίων Θεοδώρων σε ένα απέραντο εργοστάσιο διύλισης και μεταφοράς πετρελαίου επιφέροντας ανυπολόγιστη καταστροφή, επί τριανταοκτώ συναπτά έτη, στο τοπικό οικοσύστημα. Η ίδια εταιρία στην προσπάθεια της να αναβαθμίσει, σύμφωνα με τις political correct απαιτήσεις της εποχής, το κοινωνικό της «πρόσωπο» προχωρεί στη δωρεά ενός πυροσβεστικού οχήματος προς τον αναφερόμενο Δήμο.

Η παραπάνω ασήμαντη, ως προς τις συνέπειές της, δράση στήνεται ως event και σερβίρεται ως «είδηση». Ένα ακόμα στιγμιότυπο μιας πραγματικότητας που καθώς ο «ορθός» λόγος αρνείται να τιθασεύσει καταφεύγει στη μεταμορφωτική δύναμη της Φαντασίας - Διαφήμισης. Αν τώρα στα παραπάνω αναφερόμενα δεδομένα συμπεριλάβουμε και το στοιχείο της κιτς αισθητικής καταλήγουμε στην ελληνική εκδοχή του, κατά Salvador Dali, σουρεαλισμού.

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ

«Η ρευστότητα του διατραπεζικού συστήματος εξακολουθεί να δέχεται πιέσεις» δήλωσε χθες ο πρόεδρος της Αμερικανικής Κεντρικής Τράπεζας (FED), Ben Bernanke, επιβεβαιώνοντας εκτιμήσεις πως το φαινόμενο της πιστωτικής κρίσης επιμένει. Σε φόρουμ που πραγματοποιήθηκε για την αγορά στεγαστικών δανείων υπό την αιγίδα της Federal Deposit Insurance Corp., ο κ. Μπερνάνκι απέφυγε να αναφερθεί σε ζητήματα νομισματικής πολιτικής ή οικονομικής ανάπτυξης. Δεσμεύτηκε, όμως, με τη συνέχιση των έκτακτων μέτρων (βλέπε πολιτική χορήγησης «φθηνού» χρήματος) για την επίτευξη της απαραίτητης σταθερότητας στο πιστωτικό σύστημα.

Να θυμίσω ότι υπό κανονικές συνθήκες το φαινόμενο του πληθωρισμού αντιμετωπίζεται με «σφιχτή» νομισματική πολιτική σε συνδυασμό με «πάγωμα» των μισθών και ημερομισθίων. Όταν όμως κινδυνεύει ένας από τους βασικούς πυλώνες του συστήματος καταναλωτικής πίστης τότε φυσικά αλλάζει η πρακτική αντιμετώπισης.

Τελικά αυτή η διττή συμπεριφορά που εκδηλώνεται ως πρακτική διάχυσης των ζημιών στο σύνολο του κοινωνικού σώματος όταν, αντίστροφα, η επίτευξη κερδών παρουσιάζεται σαν ατομικό, άξιο μίμησης, επίτευγμα το οποίο τροφοδοτεί ένα πανίσχυρο κοινωνικό πρότυπο πολύ με διασκεδάζει. Αλήθεια οι θιασώτες του laissez faire τι λένε για όλα αυτά;

SIEMENS...ΕΛΕΗΣΟΝ

Το σκάνδαλο με τη διαχείριση «μαύρου χρήματος» για την ανάληψη κρατικών έργων από τη γερμανική εταιρία Siemens ακούμπησε επιτέλους την καρδιά ενός σαθρού πολιτικού οικοδομήματος και στην Ελλάδα. Το ζήτημα δεν είναι αν ο Θεόδωρος Τσουκάτος πρόσωπο κλειδί στην κυβέρνηση Σημίτη εκείνης της εποχής, μιλάμε για το 1998, πήρε τα χρήματα για λογαριασμό δικό του ή για λογαριασμό του κόμματος που εκπροσωπούσε. Το ζήτημα δεν είναι καν ο εν λόγω πολιτικός ή το ΠΑ.ΣΟ.Κ.

Το ζήτημα είναι η διαρκώς επιτεινόμενη κρίση του θεσμού της αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας. Ένα μοντέρνο σύστημα εκμετάλλευσης των πολλών από τους λίγους, που τελεί υπό συνταγματική νομιμοποίηση. Γιατί τι άλλο συνιστά η ανάθεση της κυβέρνησης σε ένα σώμα αντιπροσώπων με τετραετή λαϊκή νομιμοποίηση πέρα από εκχώρηση κυριαρχικού δικαιώματος; Έχει καμμία ουσιαστική διαφορά το γεγονός ότι ο αυτοκράτορας, ο ελέω θεού ηγεμόνας έχει αντικατασταθεί από μια βουλή αντιπροσώπων; Εκτός αν φανταζόμαστε ότι οι άνθρωποι αυτοί συνιστούν μια ειδική κατηγορία, ένα προϊόν κάποιου εργαστηρίου, με μοναδικό σκοπό την προώθηση του κοινού «καλού» ενάντια, σε πλείστες όσες περιπτώσεις, στο δικό τους υποκειμενικό συμφέρον. Η ισότητα των πολιτών δεν εξαντλείται στην ισονομία, δηλαδή στη χορήγηση ίσων «παθητικών» δικαιωμάτων, αλλά εκτείνεται στην ενεργό συμμετοχή στις δημόσιες υποθέσεις. Μια συνεχής δραστηριότητα όπου το κοινό «καλό» χωρίς να προϋποτίθεται και χωρίς να χρειάζεται επαγγελματίες «ειδικούς» αποτελεί προϊόν συλλογικής συναπόφασης.

Βέβαια για να μη μακρυγορήσω περισσότερο η παραπάνω περιγραφόμενη κατάσταση λαμβάνει, σε χώρες όπως η δική μας, ακόμα πιο εκρηκτικές διαστάσεις αν αναλογιστούμε την έκταση της Δημόσιας Διοίκησης και τον αριθμό των λειτουργών της, την πολυνομία αλλά και την επικάλυψη αρμοδιοτήτων μεταξύ των διαφόρων φορέων.
Υπό αυτές τις συνθήκες το Siemens...ελέησον συνιστά μονόδρομο.

ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΑ ΑΡΧΗ...

Ένα αγοράκι προϊόν του έρωτα ενός άνδρα, του αδερφού μου, και μιας γυναίκας, της γυναίκας του, εισήλθε σε έναν καινούργιο και φιλόξενο γι’ αυτό, προς το παρόν, κόσμο.

Tα ζητήματα που απασχολούν σε μακροπρόθεσμη βάση τον παγκοσμιοποιημένο Δυτικό πολιτισμό αφορούν στη μόλυνση του περιβάλλοντος και την επαπειλούμενη, στο μέτρο που συνιστά απόρροια της ανθρώπινης δραστηριότητας, κλιματική αλλαγή, καθώς και στην κρίση του θεσμού της αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας. Σε βραχυπρόθεσμη βάση το βασικό πρόβλημα αναφέρεται στο φαινόμενο του «στασιμοπληθωρισμού» προϊόν της εκρηκτικής ανόδου των τιμών του πετρελαίου. Μια σύγκριση ανάμεσα στο μακροπρόθεσμο και το βραχυπρόθεσμο επιτρέπει να φανεί αχνά η βασική συστημική αντίφαση. Το ιδεολόγημα της αέναης υλικής προόδου που έρχεται σε σύγκρουση με τη διαθεσιμότητα και χρήση των υπαρχόντων φυσικών πόρων. Αλλά γι’ αυτό το ζήτημα θα επανέλθω σε επόμενη ανάρτηση.

Ένα αγοράκι ήρθε στη ζωή την ίδια ακριβώς στιγμή που κάπου αλλού, για κάποιους ανθρώπους, γράφονταν οι τίτλοι του τέλους. Η ζωή διαρκώς ανατροφοδοτούμενη στην πολυπλοκότητά της φέρει μέσα της το σπέρμα της δημιουργίας και της καταστροφής.

Σε τριάντα χρόνια από σήμερα όταν ο ανηψιός μου θα έχει ανδρωθεί θα κληθεί, μαζί με τους υπόλοιπους ανθρώπους της γενιάς του, να δώσει απαντήσεις, μέσα από τις επιλογές της ζωής του, στα παραπάνω, καθώς και σε άλλα λιγότερο ή περισσότερο σημαντικά, ζητήματα. Και, ίσως, αν η τύχη το φέρει και περιδιαβεί το βλέμμα του σε αυτές τις γραμμές, να χαμογελάσει με την αφέλεια της γενιάς μου.
Σε κάθε περίπτωση η ζωή σαν δυνατότητα παραμένει, μονίμως (;), «ανοιχτή».

ΟΛΑ ΕΙΝΑΙ ΔΡΟΜΟΣ...

Την κατασκευή νέων αυτοκινητοδρόμων συνολικού μήκους 55 χλμ. και προϋπολογισμού 1,2 δις € ανακοίνωσε ο υπουργός ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. Γιώργος Σουφλιάς. Το έργο με χρονικό ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2013 θα ενώσει την Αττική Οδό με τη Λεωφόρο Ποσειδώνος και τα Μεσόγεια και σε συνδυασμό με την επέκταση του μετρό προς Γαλάτσι και Μαρούσι αναμένεται να προσφέρει σημαντικές ανάσες στο ήδη επιβαρυμένο κυκλοφοριακό σύστημα της πρωτεύουσας.

Καμμία αντίρρηση μέχρι εδώ. Όμως, όσο συντηρούμε τον υδροκέφαλο χαρακτήρα του ελληνικού κράτους, όσο το μισό του ελληνικού πληθυσμού βρίσκεται συγκεντρωμένο στην Αθήνα, όσο η περίφημη «αποκέντρωση» παραμένει «κίτρινο» γράμμα στο συρτάρι, όσο δεν υπάρχει όραμα και συνολικό πλάνο ανάπτυξης σε βιώσιμες πόλεις βασισμένο στα σύγχρονα δεδομένα και τις διανοιγόμενες δυνατότητες που προσφέρει ο αιώνας της πληροφορίας τόσο θα ανακαλύπτουμε, εμείς τα εκατομμύρια των ανωνύμων μαζί με τις μερικές δεκάδες των επωνύμων που έχουν αναλάβει εργολαβικά τις πιο ζωτικές πλευρές του κοινού μας βίου, το σισύφειο χαρακτήρα των προσπαθειών μας. Γιατί η κυκλοφοριακή μοίρα των νέων αυτοκινητοδρόμων είναι ήδη προγραμμένη όπως ήταν και αυτή της Αττικής οδού ή της λεωφόρου Κατεχάκη παλαιότερα.

Ο Σίσυφος βέβαια καταδικάστηκε να μεταφέρει αιωνίως τον πέτρινο όγκο του στην κορυφή του λόφου εξαιτίας της υβριστικής του στάσης απέναντι στους θεούς. Εμείς με ποιά ετυμηγορία έχουμε καταδικαστεί στον αέναο αγώνα δρόμου με αυξανόμενο βαθμό δυσκολίας και συνεχώς επικαιροποιημένα σημεία τερματισμού;

ΤΗΣ ΓΗΣ ΟΙ ΚΟΛΑΣΜΕΝΟΙ...

«Ο πλανήτης μας παράγει αρκετή τροφή, σε ποσότητα και ποιότητα, ικανή να θρέψει ολόκληρο τον πληθυσμό που κατοικεί πάνω σ’ αυτόν, όμως απόψε 854 εκ. άνθρωποι θα πέσουν για ύπνο νηστικοί». Η ανακοίνωση αυτή έγινε στις 17/10/2007 με αφορμή την παγκόσμια μέρα κατά του Επισιτισμού από το Γενικό Γραμματέα Γεωργίας και Τροφίμων του Ο.Η.Ε. σε εκδήλωση στην έδρα του Οργανισμού στη Ρώμη.

Από τη μια πλευρά της ζωής, την «ηλιόλουστη» έχουμε, σύμφωνα με στοιχεία του παγκόσμιου οργανισμού Υγείας, 300 εκ. παχύσαρκους ενήλικες με προοπτική μέχρι το 2020 η παχυσαρκία και οι επιπλοκές που δημιουργεί να ευθύνονται για το 72% των θανάτων παγκοσμίως ενώ..., από την άλλη πλευρά, 854 εκ. άνθρωποι υποσιτίζονται και 2 δις παρουσιάζουν προβλήματα υγείας από τη χρόνια έλλειψη των απαραίτητων θρεπτικών ουσιών.

Οι χώρες του επονομαζόμενου «προηγμένου» κόσμου έχουν επιλέξει την υποκριτική πολιτική της φιλανθρωπίας (βλ. ανθρωπιστική βοήθεια) απαξιώνοντας κάθε έννοια Δικαίου όταν..., «το να εγγυόμαστε σε κάθε ανθρώπινο ον επαρκή σίτιση δεν αποτελεί μόνο ηθική επιταγή και επένδυση που μπορεί να μεταφραστεί σε υπερκέρδη αλλά ταυτόχρονη κατοχύρωση ενός θεμελιώδους ανθρώπινου δικαιώματος (παγκόσμια διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων - Ο.Η.Ε. 1948)». Τις αιτίες αναζητήστε τις στις απαράδεκτες ηθικά και αντίθετες προς τις θεμελιώδεις αρχές του φιλελευθερισμού λογικές επιδοτήσεων των εγχώριων αγροτικών προϊόντων και της δασμολόγησης, αντίστοιχα, των αλλοδαπών.

Σ' αυτή την παγιωμένη πρακτική έρχεται να προστεθεί, επιτείνοντας το πρόβλημα κατά το τελευταίο εξάμηνο, η πρωτοφανής και ανεξήγητη, σύμφωνα με το νόμο της προσφοράς και ζήτησης, άνοδος των τιμών του σίτου, του ρυζιού και άλλων βασικών ειδών διατροφής. Στην περίπτωση αυτή τα παγκοσμιοποιημένα κερδοσκοπικά κεφάλαια έχουν στραφεί, μετά από το «σκάσιμο» της φούσκας στην αγορά ακινήτων των Η.Π.Α., στις αγορές ειδών διατροφής, πετρελαίου και μετάλλων ανεβάζοντας, μέσα από τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης τα οποία λειτουργούν σαν αυτοεκπληρούμενη προφητεία, τα επίπεδα τιμών σε δυσθεώρητα ύψη.

Στον προηγμένο Δυτικό κόσμο το πρόβλημα εντοπίζεται στις πληθωριστικές πιέσεις που ασκούν οι τιμές του Πετρελαίου. Οι λιγότερο τυχεροί κάτοικοι του πλανήτη Γη έχουν να επιλύσουν σήμερα περισσότερο επιτακτικά, για την επιβίωσή τους, προβλήματα.

Η ανοχή, η δική μου αλλά και η δική σου δε συνιστούν παρά αρχές δεινών...

ΤΖΙΟΒΑΝΙ ΠΙΚΟ

Για όσους τυχόν αναρωτιούνται σχετικά με το όνομα με το οποίο υπογράφω τις αναρτήσεις μου το έχω δανειστεί από τον Ουμανιστή Αναγεννησιακό φιλόσοφο Giovanni Pico Della Mirandola.

Στο φιλοσοφικό σύστημα που προσπάθησε να οικοδομήσει ο Pico έχουν θέση όχι μόνο ο Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης ο Πρόκλος και οι Στωϊκοί αλλά και οι παραγνωρισμένες μυστικιστικές ορφικές, χαλδαϊκές και καββαλιστικές διδασκαλίες. Αυτός ο συγκρητικός εναρμονισμός στην υπηρεσία του Χριστιανισμού με στόχο την ένωση των ψυχών στο πλαίσιο του ανώτερου Νου συνιστά μια από τις πολλές συνεισφορές του Pico στη φιλοσοφία.

Η άλλη σημαντική συνεισφορά του αναφέρεται στην αναγνώριση της «αξιοπρέπειας» του ανθρώπου ως αναφαίρετο φυσικό δικαίωμα σε μια προσπάθεια αντιστάθμισης της κυρίαρχης μεσαιωνικής τάσης υποτίμησης της ανθρώπινης φύσης. Πλάθοντας το δικό του μύθο της Γένεσης ο Pico απεικόνισε το Θεό να λέει στον Αδάμ, πρίν από την πτώση, ότι σε αντίθεση με όλα τα άλλα πλάσματα της επίγειας κτίσης αυτός δεν έχει καμμία σταθερή θέση, μορφή ή λειτουργία. «Σε αυτόν δόθηκε η ελευθερία να έχει αυτό που επιθυμεί, να είναι αυτό που θέλει». Εξασκώντας την ελεύθερη βούλησή του ο αναμάρτητος Αδάμ θα μπορούσε να επιλέξει είτε μια κατώτερη ζωώδη ύπαρξη είτε μια ανώτερη θεϊκή ζωή.

Η Oratio, το μανιφέστο της Αναγεννησιακού στοχασμού πάνω στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, οι Conclusiones και η Apologia αποτέλεσαν προϊόντα μιας ανοδικής σταδιοδρομίας που διακόπηκε απότομα από τον πρώϊμο θάνατο του Pico εν μέσω φημών δηλητηρίασης από τους παπικούς του αντιπάλους. Πέθανε στις 17 Νοεμβρίου 1494 σε ηλικία 31 ετών.

ΥΓ. ΚΑΛΗ ΑΝΑΤΑΣΗ...

ΟΧΙ ΣΤΟ ΛΙΘΑΝΘΡΑΚΑ...

Μια σοβαρή και ανεπανόρθωτη περιβαλλοντική καταστροφή σχεδιάζεται. Η Δ.Ε.Η. στοχεύει στη δημιουργία νέων μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με πρώτη ύλη το λιθάνθρακα.

Μια τέτοια μονάδα έχει προγραμματιστεί να λειτουργήσει στη Βόρεια Εύβοια μια περιοχή σπάνιας φυσικής ομορφιάς και οικολογικής σημασίας.

Οι κάτοικοι της περιοχής αντιδρούν. Είμαστε μαζί τους.

ΕΝΑΣ ΕΡΩΤΑΣ...ΜΙΑ ΖΩΗ...

Ένα τραγούδι λιτό και απέρριτο αφιερωμένο στη μνήμη του έλληνα, με την Ισοκράτεια έννοια του όρου, Jules Dassin.
Ο γιός του Joe επιστρατεύει όλο το ρομαντικό ερμηνευτικό εξοπλισμό που διαθέτει σε αυτή την αναμέτρηση με το χρόνο και τη λήθη. Η γλυκόπικρη γεύση του ανέφικτου συνιστά το απόσταγμα σοφίας που απομένει, όταν ο Έρωτας και η Ζωή απομακρύνονται από το οπτικό μας πεδίο.

ΜΥΘΟΙ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ...

Στην Οικονομική επιστήμη δεν αλλάζουν οι ερωτήσεις, αλλάζουν οι απαντήσεις. Τα βασικά προβλήματα του 2000 ή της δεκαετίας του 1990 ελάχιστα διαφέρουν από τα προβλήματα της δεκαετίας του 1960 ή ακόμα και εκείνα της δεκαετίας του 1930. Ανησυχούμε και σήμερα, όπως και τότε, για την οικονομική ανάπτυξη, τον πληθωρισμό, την ανεργία, τη διανομή εισοδήματος. Για την αντιμετώπιση των ζητημάτων αυτών έχουν αναπτυχθεί ορισμένες βασικές θεωρητικές σχολές: Η κλασική, η οποία έλκει την καταγωγή της από τον Adam Smith, θεωρεί ότι οι οικονομικοί νόμοι, ιδιαίτερα το ατομικό συμφέρον και ο ανταγωνισμός, οι οποίοι καθορίζουν τις τιμές και τις αμοιβές των παραγωγικών συντελεστών εξασφαλίζουν τη βέλτιστη κατανομή των πόρων και οδηγούν την αγορά σε κατάσταση πλήρους απασχόλησης. Το σύστημα τιμών το οποίο προσδιορίζεται ελεύθερα από το νόμο της προσφοράς και ζήτησης, ενσωματώνει όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες- προσβάσιμες από όλους- ενώ η οικονομική ανισότητα συνιστά το κινητήριο μοχλό του συστήματος ανάπτυξης. Αυτή ήταν η κυρίαρχη γραμμή σκέψης μέχρι και το Χρηματιστηριακό κράχ του 1929 και την ακολουθούμενη οικονομική ύφεση που ταλάνισε τις Η.Π.Α. για πάνω από μια δεκαετία.

Απέναντι στη σχολή αυτή τίθεται η Κεϋνσιανή προσέγγιση η οποία υποστηρίζει ότι στην πραγματική οικονομία τα πράγματα δεν εξελίσονται ειδυλλιακά καθώς υπάρχουν πλείστες περιπτώσεις οι οποίες εμποδίζουν το «αόρατο χέρι» της αγοράς να οδηγήσει στην ευκταία μακροοικονομική σταθερότητα. Στην περίπτωση αυτή προτείνονται δημοσιονομικά κυρίως μέτρα (αύξηση των κρατικών δαπανών ή και μείωση των φορολογικών συντελεστών) για την τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας. Η επαναστατική πρόταση του John Maynard Keynes βρήκε πρόσφορο έδαφος εφαρμογής το «new deal» του Αμερικανού προέδρου Roosevelt κυριαρχώντας στην οικονομική πρακτική από τη δεκαετία του 1930 μέχρι και το 1970.

Η πετρελαϊκή κρίση του 1973 και η ανάπτυξη του φαινομένου του στασιμοπληθωρισμού (υψηλό επίπεδο πληθωρισμού και ανεργίας) ανέδειξε τη μονεταριστική προσέγγιση την οποία επεξεργαζόταν από τη δεκαετία του 1950 ο Milton Friedman και η σχολή του Σικάγο. Σύμφωνα με αυτή ενδεδειγμένη λύση για την αντιμετώπιση κρίσεων συνιστά η λήψη νομισματικών μέτρων από τις κεντρικές τράπεζες. Το «ακριβό» χρήμα αντιμετωπίζει αποτελεσματικά το φαινόμενο του πληθωρισμού ενώ το «φθηνό» χρήμα οδηγεί σε τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας μέσα από την αύξηση των επενδύσεων και της κατανάλωσης διαρκών αγαθών. Αυτή ακριβώς η πολιτική εφαρμόζεται στην παρούσα οικονομική συγκυρία από το FED για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Το 2001 η μετεξελιγμένη νεοκλασική προσέγγιση, η οποία ανέκαμψε τη δεκαετία του 1980 μέσα από την πολιτική του Ρήγκαν και της Θάτσερ, δέχτηκε ένα ακόμα, καίριο, χτύπημα. Η θεωρία της «ασύμμετρης πληροφόρησης» επεξεργασμένη από τους Αμερικανούς οικονομολόγους Stigliz, Akerlof, Spence η οποία βραβεύτηκε με Νόμπελ, καταρίπτει το ιδεολόγημα της απρόσκοπτης προσβασιμότητας στην πληροφόρηση μέσω της τιμής του προϊόντος ή της υπηρεσίας. Στον πραγματικό κόσμο ο εργαζόμενος δεν έχει την ίδια πληροφόρηση με τον εργοδότη, η ασφαλιστική εταιρία με τον ασφαλισμένο και ο θεσμικός επενδυτής, για να θυμηθούμε και την πρόσφατη περιπέτεια του ελληνικού Χρηματιστηρίου, με τον μικροεπενδυτή με αποτέλεσμα να δημιουργούνται στρεβλώσεις και να μη λειτουργεί ικανοποιητικά ο προσδιοριστικός της τιμής, νόμος της προσφοράς και ζήτησης.

Βλέπουμε λοιπόν ότι τόσο σε θεωρητικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο η προσέγγιση της απρόσκοπτης λειτουργίας της οικονομίας της αγοράς έχει εγκαταληφθεί ουσιαστικά από τη δεκαετία του 1930 και οι κρατικές αρχές παρεμβαίνουν με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο για να διορθώσουν τις υπερβολές του οικονομικού κύκλου.

Κατά τα λοιπά η εκμετάλλευση της άγνοιας ζει και, ενίοτε, βασιλεύει...

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ

«Στην εποχή μας ρέει πολύ περισσότερο χρήμα στα Χρηματιστήρια απ’ ό,τι νοημοσύνη για την καθοδήγησή του. Υπάρχουν πολύ περισσότερα αμοιβαία κεφάλαια απ’ ό,τι οικονομικά ευφυείς άνθρωποι, άνθρωποι με ανεπτυγμένη ιστορική και κοινωνική συνείδηση, για να τα διαχειριστούν. Δεν κάνω προβλέψεις. Εδώ έχουμε μια βασική και επαναλαμβανόμενη διαδικασία. Αρχίζει με την άνοδο των τιμών των μετοχών, των ακινήτων και λοιπών αγαθών και υπηρεσιών. Αυτή η άνοδος προσελκύει αγοραστές οι οποίοι ωθούν τις τιμές σε ακόμα υψηλότερα επίπεδα. Έτσι οι προσδοκίες δικαιώνονται ακριβώς από τη δράση που ανεβάζει τις τιμές. Τότε, για λόγους που είναι πάντα αντικείμενο συζήτησης, έρχεται το τέλος. Η πτώση είναι ακόμα πιο ξαφνική από την άνοδο. Ένα μπαλόνι που σκάει δεν ξεφουσκώνει ποτέ ήσυχα...»

Τα παραπάνω δε συνιστούν σημερινές διαπιστώσεις υπό από το βάρος της κρίσης στη Χρηματιστηριακή και στην αγορά ακινήτων των Η.Π.Α. Μιας κρίσης που λαμβάνει, με δεδομένη την κινητικότητα του Χρηματιστηριακού κεφαλαίου, το χαρακτήρα παγκόσμιας επιδημίας. Τα λόγια αυτά ειπώθηκαν το 1954 από το διαπρεπή Αμερικανό οικονομολόγο John Keneth Galbraith με αφορμή την πρώτη έκδοση του βιβλίου του «Το μεγάλο κραχ του 1929».