SIEMENS...ΕΛΕΗΣΟΝ

Το σκάνδαλο με τη διαχείριση «μαύρου χρήματος» για την ανάληψη κρατικών έργων από τη γερμανική εταιρία Siemens ακούμπησε επιτέλους την καρδιά ενός σαθρού πολιτικού οικοδομήματος και στην Ελλάδα. Το ζήτημα δεν είναι αν ο Θεόδωρος Τσουκάτος πρόσωπο κλειδί στην κυβέρνηση Σημίτη εκείνης της εποχής, μιλάμε για το 1998, πήρε τα χρήματα για λογαριασμό δικό του ή για λογαριασμό του κόμματος που εκπροσωπούσε. Το ζήτημα δεν είναι καν ο εν λόγω πολιτικός ή το ΠΑ.ΣΟ.Κ.

Το ζήτημα είναι η διαρκώς επιτεινόμενη κρίση του θεσμού της αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας. Ένα μοντέρνο σύστημα εκμετάλλευσης των πολλών από τους λίγους, που τελεί υπό συνταγματική νομιμοποίηση. Γιατί τι άλλο συνιστά η ανάθεση της κυβέρνησης σε ένα σώμα αντιπροσώπων με τετραετή λαϊκή νομιμοποίηση πέρα από εκχώρηση κυριαρχικού δικαιώματος; Έχει καμμία ουσιαστική διαφορά το γεγονός ότι ο αυτοκράτορας, ο ελέω θεού ηγεμόνας έχει αντικατασταθεί από μια βουλή αντιπροσώπων; Εκτός αν φανταζόμαστε ότι οι άνθρωποι αυτοί συνιστούν μια ειδική κατηγορία, ένα προϊόν κάποιου εργαστηρίου, με μοναδικό σκοπό την προώθηση του κοινού «καλού» ενάντια, σε πλείστες όσες περιπτώσεις, στο δικό τους υποκειμενικό συμφέρον. Η ισότητα των πολιτών δεν εξαντλείται στην ισονομία, δηλαδή στη χορήγηση ίσων «παθητικών» δικαιωμάτων, αλλά εκτείνεται στην ενεργό συμμετοχή στις δημόσιες υποθέσεις. Μια συνεχής δραστηριότητα όπου το κοινό «καλό» χωρίς να προϋποτίθεται και χωρίς να χρειάζεται επαγγελματίες «ειδικούς» αποτελεί προϊόν συλλογικής συναπόφασης.

Βέβαια για να μη μακρυγορήσω περισσότερο η παραπάνω περιγραφόμενη κατάσταση λαμβάνει, σε χώρες όπως η δική μας, ακόμα πιο εκρηκτικές διαστάσεις αν αναλογιστούμε την έκταση της Δημόσιας Διοίκησης και τον αριθμό των λειτουργών της, την πολυνομία αλλά και την επικάλυψη αρμοδιοτήτων μεταξύ των διαφόρων φορέων.
Υπό αυτές τις συνθήκες το Siemens...ελέησον συνιστά μονόδρομο.

ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΑ ΑΡΧΗ...

Ένα αγοράκι προϊόν του έρωτα ενός άνδρα, του αδερφού μου, και μιας γυναίκας, της γυναίκας του, εισήλθε σε έναν καινούργιο και φιλόξενο γι’ αυτό, προς το παρόν, κόσμο.

Tα ζητήματα που απασχολούν σε μακροπρόθεσμη βάση τον παγκοσμιοποιημένο Δυτικό πολιτισμό αφορούν στη μόλυνση του περιβάλλοντος και την επαπειλούμενη, στο μέτρο που συνιστά απόρροια της ανθρώπινης δραστηριότητας, κλιματική αλλαγή, καθώς και στην κρίση του θεσμού της αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας. Σε βραχυπρόθεσμη βάση το βασικό πρόβλημα αναφέρεται στο φαινόμενο του «στασιμοπληθωρισμού» προϊόν της εκρηκτικής ανόδου των τιμών του πετρελαίου. Μια σύγκριση ανάμεσα στο μακροπρόθεσμο και το βραχυπρόθεσμο επιτρέπει να φανεί αχνά η βασική συστημική αντίφαση. Το ιδεολόγημα της αέναης υλικής προόδου που έρχεται σε σύγκρουση με τη διαθεσιμότητα και χρήση των υπαρχόντων φυσικών πόρων. Αλλά γι’ αυτό το ζήτημα θα επανέλθω σε επόμενη ανάρτηση.

Ένα αγοράκι ήρθε στη ζωή την ίδια ακριβώς στιγμή που κάπου αλλού, για κάποιους ανθρώπους, γράφονταν οι τίτλοι του τέλους. Η ζωή διαρκώς ανατροφοδοτούμενη στην πολυπλοκότητά της φέρει μέσα της το σπέρμα της δημιουργίας και της καταστροφής.

Σε τριάντα χρόνια από σήμερα όταν ο ανηψιός μου θα έχει ανδρωθεί θα κληθεί, μαζί με τους υπόλοιπους ανθρώπους της γενιάς του, να δώσει απαντήσεις, μέσα από τις επιλογές της ζωής του, στα παραπάνω, καθώς και σε άλλα λιγότερο ή περισσότερο σημαντικά, ζητήματα. Και, ίσως, αν η τύχη το φέρει και περιδιαβεί το βλέμμα του σε αυτές τις γραμμές, να χαμογελάσει με την αφέλεια της γενιάς μου.
Σε κάθε περίπτωση η ζωή σαν δυνατότητα παραμένει, μονίμως (;), «ανοιχτή».

ΟΛΑ ΕΙΝΑΙ ΔΡΟΜΟΣ...

Την κατασκευή νέων αυτοκινητοδρόμων συνολικού μήκους 55 χλμ. και προϋπολογισμού 1,2 δις € ανακοίνωσε ο υπουργός ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. Γιώργος Σουφλιάς. Το έργο με χρονικό ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2013 θα ενώσει την Αττική Οδό με τη Λεωφόρο Ποσειδώνος και τα Μεσόγεια και σε συνδυασμό με την επέκταση του μετρό προς Γαλάτσι και Μαρούσι αναμένεται να προσφέρει σημαντικές ανάσες στο ήδη επιβαρυμένο κυκλοφοριακό σύστημα της πρωτεύουσας.

Καμμία αντίρρηση μέχρι εδώ. Όμως, όσο συντηρούμε τον υδροκέφαλο χαρακτήρα του ελληνικού κράτους, όσο το μισό του ελληνικού πληθυσμού βρίσκεται συγκεντρωμένο στην Αθήνα, όσο η περίφημη «αποκέντρωση» παραμένει «κίτρινο» γράμμα στο συρτάρι, όσο δεν υπάρχει όραμα και συνολικό πλάνο ανάπτυξης σε βιώσιμες πόλεις βασισμένο στα σύγχρονα δεδομένα και τις διανοιγόμενες δυνατότητες που προσφέρει ο αιώνας της πληροφορίας τόσο θα ανακαλύπτουμε, εμείς τα εκατομμύρια των ανωνύμων μαζί με τις μερικές δεκάδες των επωνύμων που έχουν αναλάβει εργολαβικά τις πιο ζωτικές πλευρές του κοινού μας βίου, το σισύφειο χαρακτήρα των προσπαθειών μας. Γιατί η κυκλοφοριακή μοίρα των νέων αυτοκινητοδρόμων είναι ήδη προγραμμένη όπως ήταν και αυτή της Αττικής οδού ή της λεωφόρου Κατεχάκη παλαιότερα.

Ο Σίσυφος βέβαια καταδικάστηκε να μεταφέρει αιωνίως τον πέτρινο όγκο του στην κορυφή του λόφου εξαιτίας της υβριστικής του στάσης απέναντι στους θεούς. Εμείς με ποιά ετυμηγορία έχουμε καταδικαστεί στον αέναο αγώνα δρόμου με αυξανόμενο βαθμό δυσκολίας και συνεχώς επικαιροποιημένα σημεία τερματισμού;

ΤΗΣ ΓΗΣ ΟΙ ΚΟΛΑΣΜΕΝΟΙ...

«Ο πλανήτης μας παράγει αρκετή τροφή, σε ποσότητα και ποιότητα, ικανή να θρέψει ολόκληρο τον πληθυσμό που κατοικεί πάνω σ’ αυτόν, όμως απόψε 854 εκ. άνθρωποι θα πέσουν για ύπνο νηστικοί». Η ανακοίνωση αυτή έγινε στις 17/10/2007 με αφορμή την παγκόσμια μέρα κατά του Επισιτισμού από το Γενικό Γραμματέα Γεωργίας και Τροφίμων του Ο.Η.Ε. σε εκδήλωση στην έδρα του Οργανισμού στη Ρώμη.

Από τη μια πλευρά της ζωής, την «ηλιόλουστη» έχουμε, σύμφωνα με στοιχεία του παγκόσμιου οργανισμού Υγείας, 300 εκ. παχύσαρκους ενήλικες με προοπτική μέχρι το 2020 η παχυσαρκία και οι επιπλοκές που δημιουργεί να ευθύνονται για το 72% των θανάτων παγκοσμίως ενώ..., από την άλλη πλευρά, 854 εκ. άνθρωποι υποσιτίζονται και 2 δις παρουσιάζουν προβλήματα υγείας από τη χρόνια έλλειψη των απαραίτητων θρεπτικών ουσιών.

Οι χώρες του επονομαζόμενου «προηγμένου» κόσμου έχουν επιλέξει την υποκριτική πολιτική της φιλανθρωπίας (βλ. ανθρωπιστική βοήθεια) απαξιώνοντας κάθε έννοια Δικαίου όταν..., «το να εγγυόμαστε σε κάθε ανθρώπινο ον επαρκή σίτιση δεν αποτελεί μόνο ηθική επιταγή και επένδυση που μπορεί να μεταφραστεί σε υπερκέρδη αλλά ταυτόχρονη κατοχύρωση ενός θεμελιώδους ανθρώπινου δικαιώματος (παγκόσμια διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων - Ο.Η.Ε. 1948)». Τις αιτίες αναζητήστε τις στις απαράδεκτες ηθικά και αντίθετες προς τις θεμελιώδεις αρχές του φιλελευθερισμού λογικές επιδοτήσεων των εγχώριων αγροτικών προϊόντων και της δασμολόγησης, αντίστοιχα, των αλλοδαπών.

Σ' αυτή την παγιωμένη πρακτική έρχεται να προστεθεί, επιτείνοντας το πρόβλημα κατά το τελευταίο εξάμηνο, η πρωτοφανής και ανεξήγητη, σύμφωνα με το νόμο της προσφοράς και ζήτησης, άνοδος των τιμών του σίτου, του ρυζιού και άλλων βασικών ειδών διατροφής. Στην περίπτωση αυτή τα παγκοσμιοποιημένα κερδοσκοπικά κεφάλαια έχουν στραφεί, μετά από το «σκάσιμο» της φούσκας στην αγορά ακινήτων των Η.Π.Α., στις αγορές ειδών διατροφής, πετρελαίου και μετάλλων ανεβάζοντας, μέσα από τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης τα οποία λειτουργούν σαν αυτοεκπληρούμενη προφητεία, τα επίπεδα τιμών σε δυσθεώρητα ύψη.

Στον προηγμένο Δυτικό κόσμο το πρόβλημα εντοπίζεται στις πληθωριστικές πιέσεις που ασκούν οι τιμές του Πετρελαίου. Οι λιγότερο τυχεροί κάτοικοι του πλανήτη Γη έχουν να επιλύσουν σήμερα περισσότερο επιτακτικά, για την επιβίωσή τους, προβλήματα.

Η ανοχή, η δική μου αλλά και η δική σου δε συνιστούν παρά αρχές δεινών...

ΤΖΙΟΒΑΝΙ ΠΙΚΟ

Για όσους τυχόν αναρωτιούνται σχετικά με το όνομα με το οποίο υπογράφω τις αναρτήσεις μου το έχω δανειστεί από τον Ουμανιστή Αναγεννησιακό φιλόσοφο Giovanni Pico Della Mirandola.

Στο φιλοσοφικό σύστημα που προσπάθησε να οικοδομήσει ο Pico έχουν θέση όχι μόνο ο Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης ο Πρόκλος και οι Στωϊκοί αλλά και οι παραγνωρισμένες μυστικιστικές ορφικές, χαλδαϊκές και καββαλιστικές διδασκαλίες. Αυτός ο συγκρητικός εναρμονισμός στην υπηρεσία του Χριστιανισμού με στόχο την ένωση των ψυχών στο πλαίσιο του ανώτερου Νου συνιστά μια από τις πολλές συνεισφορές του Pico στη φιλοσοφία.

Η άλλη σημαντική συνεισφορά του αναφέρεται στην αναγνώριση της «αξιοπρέπειας» του ανθρώπου ως αναφαίρετο φυσικό δικαίωμα σε μια προσπάθεια αντιστάθμισης της κυρίαρχης μεσαιωνικής τάσης υποτίμησης της ανθρώπινης φύσης. Πλάθοντας το δικό του μύθο της Γένεσης ο Pico απεικόνισε το Θεό να λέει στον Αδάμ, πρίν από την πτώση, ότι σε αντίθεση με όλα τα άλλα πλάσματα της επίγειας κτίσης αυτός δεν έχει καμμία σταθερή θέση, μορφή ή λειτουργία. «Σε αυτόν δόθηκε η ελευθερία να έχει αυτό που επιθυμεί, να είναι αυτό που θέλει». Εξασκώντας την ελεύθερη βούλησή του ο αναμάρτητος Αδάμ θα μπορούσε να επιλέξει είτε μια κατώτερη ζωώδη ύπαρξη είτε μια ανώτερη θεϊκή ζωή.

Η Oratio, το μανιφέστο της Αναγεννησιακού στοχασμού πάνω στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, οι Conclusiones και η Apologia αποτέλεσαν προϊόντα μιας ανοδικής σταδιοδρομίας που διακόπηκε απότομα από τον πρώϊμο θάνατο του Pico εν μέσω φημών δηλητηρίασης από τους παπικούς του αντιπάλους. Πέθανε στις 17 Νοεμβρίου 1494 σε ηλικία 31 ετών.

ΥΓ. ΚΑΛΗ ΑΝΑΤΑΣΗ...

ΟΧΙ ΣΤΟ ΛΙΘΑΝΘΡΑΚΑ...

Μια σοβαρή και ανεπανόρθωτη περιβαλλοντική καταστροφή σχεδιάζεται. Η Δ.Ε.Η. στοχεύει στη δημιουργία νέων μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με πρώτη ύλη το λιθάνθρακα.

Μια τέτοια μονάδα έχει προγραμματιστεί να λειτουργήσει στη Βόρεια Εύβοια μια περιοχή σπάνιας φυσικής ομορφιάς και οικολογικής σημασίας.

Οι κάτοικοι της περιοχής αντιδρούν. Είμαστε μαζί τους.

ΕΝΑΣ ΕΡΩΤΑΣ...ΜΙΑ ΖΩΗ...

Ένα τραγούδι λιτό και απέρριτο αφιερωμένο στη μνήμη του έλληνα, με την Ισοκράτεια έννοια του όρου, Jules Dassin.
Ο γιός του Joe επιστρατεύει όλο το ρομαντικό ερμηνευτικό εξοπλισμό που διαθέτει σε αυτή την αναμέτρηση με το χρόνο και τη λήθη. Η γλυκόπικρη γεύση του ανέφικτου συνιστά το απόσταγμα σοφίας που απομένει, όταν ο Έρωτας και η Ζωή απομακρύνονται από το οπτικό μας πεδίο.

ΜΥΘΟΙ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ...

Στην Οικονομική επιστήμη δεν αλλάζουν οι ερωτήσεις, αλλάζουν οι απαντήσεις. Τα βασικά προβλήματα του 2000 ή της δεκαετίας του 1990 ελάχιστα διαφέρουν από τα προβλήματα της δεκαετίας του 1960 ή ακόμα και εκείνα της δεκαετίας του 1930. Ανησυχούμε και σήμερα, όπως και τότε, για την οικονομική ανάπτυξη, τον πληθωρισμό, την ανεργία, τη διανομή εισοδήματος. Για την αντιμετώπιση των ζητημάτων αυτών έχουν αναπτυχθεί ορισμένες βασικές θεωρητικές σχολές: Η κλασική, η οποία έλκει την καταγωγή της από τον Adam Smith, θεωρεί ότι οι οικονομικοί νόμοι, ιδιαίτερα το ατομικό συμφέρον και ο ανταγωνισμός, οι οποίοι καθορίζουν τις τιμές και τις αμοιβές των παραγωγικών συντελεστών εξασφαλίζουν τη βέλτιστη κατανομή των πόρων και οδηγούν την αγορά σε κατάσταση πλήρους απασχόλησης. Το σύστημα τιμών το οποίο προσδιορίζεται ελεύθερα από το νόμο της προσφοράς και ζήτησης, ενσωματώνει όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες- προσβάσιμες από όλους- ενώ η οικονομική ανισότητα συνιστά το κινητήριο μοχλό του συστήματος ανάπτυξης. Αυτή ήταν η κυρίαρχη γραμμή σκέψης μέχρι και το Χρηματιστηριακό κράχ του 1929 και την ακολουθούμενη οικονομική ύφεση που ταλάνισε τις Η.Π.Α. για πάνω από μια δεκαετία.

Απέναντι στη σχολή αυτή τίθεται η Κεϋνσιανή προσέγγιση η οποία υποστηρίζει ότι στην πραγματική οικονομία τα πράγματα δεν εξελίσονται ειδυλλιακά καθώς υπάρχουν πλείστες περιπτώσεις οι οποίες εμποδίζουν το «αόρατο χέρι» της αγοράς να οδηγήσει στην ευκταία μακροοικονομική σταθερότητα. Στην περίπτωση αυτή προτείνονται δημοσιονομικά κυρίως μέτρα (αύξηση των κρατικών δαπανών ή και μείωση των φορολογικών συντελεστών) για την τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας. Η επαναστατική πρόταση του John Maynard Keynes βρήκε πρόσφορο έδαφος εφαρμογής το «new deal» του Αμερικανού προέδρου Roosevelt κυριαρχώντας στην οικονομική πρακτική από τη δεκαετία του 1930 μέχρι και το 1970.

Η πετρελαϊκή κρίση του 1973 και η ανάπτυξη του φαινομένου του στασιμοπληθωρισμού (υψηλό επίπεδο πληθωρισμού και ανεργίας) ανέδειξε τη μονεταριστική προσέγγιση την οποία επεξεργαζόταν από τη δεκαετία του 1950 ο Milton Friedman και η σχολή του Σικάγο. Σύμφωνα με αυτή ενδεδειγμένη λύση για την αντιμετώπιση κρίσεων συνιστά η λήψη νομισματικών μέτρων από τις κεντρικές τράπεζες. Το «ακριβό» χρήμα αντιμετωπίζει αποτελεσματικά το φαινόμενο του πληθωρισμού ενώ το «φθηνό» χρήμα οδηγεί σε τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας μέσα από την αύξηση των επενδύσεων και της κατανάλωσης διαρκών αγαθών. Αυτή ακριβώς η πολιτική εφαρμόζεται στην παρούσα οικονομική συγκυρία από το FED για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Το 2001 η μετεξελιγμένη νεοκλασική προσέγγιση, η οποία ανέκαμψε τη δεκαετία του 1980 μέσα από την πολιτική του Ρήγκαν και της Θάτσερ, δέχτηκε ένα ακόμα, καίριο, χτύπημα. Η θεωρία της «ασύμμετρης πληροφόρησης» επεξεργασμένη από τους Αμερικανούς οικονομολόγους Stigliz, Akerlof, Spence η οποία βραβεύτηκε με Νόμπελ, καταρίπτει το ιδεολόγημα της απρόσκοπτης προσβασιμότητας στην πληροφόρηση μέσω της τιμής του προϊόντος ή της υπηρεσίας. Στον πραγματικό κόσμο ο εργαζόμενος δεν έχει την ίδια πληροφόρηση με τον εργοδότη, η ασφαλιστική εταιρία με τον ασφαλισμένο και ο θεσμικός επενδυτής, για να θυμηθούμε και την πρόσφατη περιπέτεια του ελληνικού Χρηματιστηρίου, με τον μικροεπενδυτή με αποτέλεσμα να δημιουργούνται στρεβλώσεις και να μη λειτουργεί ικανοποιητικά ο προσδιοριστικός της τιμής, νόμος της προσφοράς και ζήτησης.

Βλέπουμε λοιπόν ότι τόσο σε θεωρητικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο η προσέγγιση της απρόσκοπτης λειτουργίας της οικονομίας της αγοράς έχει εγκαταληφθεί ουσιαστικά από τη δεκαετία του 1930 και οι κρατικές αρχές παρεμβαίνουν με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο για να διορθώσουν τις υπερβολές του οικονομικού κύκλου.

Κατά τα λοιπά η εκμετάλλευση της άγνοιας ζει και, ενίοτε, βασιλεύει...

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ

«Στην εποχή μας ρέει πολύ περισσότερο χρήμα στα Χρηματιστήρια απ’ ό,τι νοημοσύνη για την καθοδήγησή του. Υπάρχουν πολύ περισσότερα αμοιβαία κεφάλαια απ’ ό,τι οικονομικά ευφυείς άνθρωποι, άνθρωποι με ανεπτυγμένη ιστορική και κοινωνική συνείδηση, για να τα διαχειριστούν. Δεν κάνω προβλέψεις. Εδώ έχουμε μια βασική και επαναλαμβανόμενη διαδικασία. Αρχίζει με την άνοδο των τιμών των μετοχών, των ακινήτων και λοιπών αγαθών και υπηρεσιών. Αυτή η άνοδος προσελκύει αγοραστές οι οποίοι ωθούν τις τιμές σε ακόμα υψηλότερα επίπεδα. Έτσι οι προσδοκίες δικαιώνονται ακριβώς από τη δράση που ανεβάζει τις τιμές. Τότε, για λόγους που είναι πάντα αντικείμενο συζήτησης, έρχεται το τέλος. Η πτώση είναι ακόμα πιο ξαφνική από την άνοδο. Ένα μπαλόνι που σκάει δεν ξεφουσκώνει ποτέ ήσυχα...»

Τα παραπάνω δε συνιστούν σημερινές διαπιστώσεις υπό από το βάρος της κρίσης στη Χρηματιστηριακή και στην αγορά ακινήτων των Η.Π.Α. Μιας κρίσης που λαμβάνει, με δεδομένη την κινητικότητα του Χρηματιστηριακού κεφαλαίου, το χαρακτήρα παγκόσμιας επιδημίας. Τα λόγια αυτά ειπώθηκαν το 1954 από το διαπρεπή Αμερικανό οικονομολόγο John Keneth Galbraith με αφορμή την πρώτη έκδοση του βιβλίου του «Το μεγάλο κραχ του 1929».

ΑΝΟΙΞΗ

«Υποψιάζομαι ότι το σώμα είναι ο καλλιτέχνης. Δικά του έργα είναι οι προσωπογραφίες των κραδασμών, σε εκείνο ποζάρει γυμνή η ωραιότητα των σφαλμάτων και η καλλίγραμη απόλαυση. Αλλά η ψυχή, ποιός ξέρει με ποιά αερική λαγνεία, το έπεισε ότι θα του χαρίσει τη μισή της αθανασία αν δεχτεί να υπογράφει εκείνη τα έργα του, να φαίνονται ότι είναι δικά της.»

Από μια παλιότερη συνέντευξη της Κ. Δημουλά.

ΛΙΓΟ ΠΙΟ ΨΗΛΑ...

«Να δημιουργούμε μια νέα κουλτούρα δεν σημαίνει μονάχα να πραγματοποιούμε ατομικές πρωτότυπες ανακαλύψεις, σημαίνει ακόμη να διαδίδουμε κριτικά ήδη ανακαλυμμένες αλήθειες, να τις κοινωνικοποιούμε όπως θα λέγαμε και συνεπώς να τις καθιστούμε βάση για πράξεις ζωτικές, στοιχείο συντονισμού, στοιχείο διανοητικής και ηθικής τάξης».

Α. Γκράμσι

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ (ΘΑ ΧΥΘΕΙ ΑΙΜΑ)

Είδα την ταινία «Θα χυθεί αίμα» σε σκηνοθεσία Paul Thomas Anderson με τους Daniel Day Lewis, Paul Dano στους πρωταγωνιστικούς ρόλους.

Η ιστορία της οικονομικής ανόδου και της ηθικής έκπτωσης, σε αντίστροφη αναλογία, ενός χρυσοθήρα που στις αρχές του 20 αι. ανακαλύπτει, κάπου στην Αμερικανική ενδοχώρα, πετρέλαιο.

Το σενάριο που βασίζεται στο βιβλίο του Αμερικανού Upton Sinclair «Oil» και φέρει την υπογραφή του ίδιου του νεαρού, τριανταοκτάχρονου, σκηνοθέτη συνιστά μια κριτική ματιά πάνω στη «σκοτεινή» πλευρά του καπιταλιστικού συστήματος με φόντο τη Δεύτερη Βιομηχανική επανάσταση. Τι μας λέει εν ολίγοις το σενάριο; Το καπιταλιστικό σύστημα κεφαλαιακής συγκέντρωσης είναι ενάντια στον άνθρωπο όχι φυσικά επειδή ο τελευταίος είναι προορισμένος από τη φύση του, στη βάση ενός Θεϊκού σχεδίου, για το «καλό», το αντίθετο μάλλον, αλλά επειδή ο «Άλλος» θέτει εμπόδια στον αντικειμενικό στόχο του συστήματος που συνίσταται στον αέναο προσπορισμό οικονομικών κερδών. Αυτά υπερβαίνονται μέσα από την ενσωμάτωσή τους, εφόσον μιλάμε για ανθρώπους, στο υφιστάμενο σύστημα οικονομικής οργάνωσης της εξουσίας ενώ για όσους κατοικούν στο ρετιρέ του επιφυλάσσεται η συγκατοίκηση με την παραφροσύνη της απουσίας ορίων. Καλλιεργείται επομένως ένα Ναρκισιστικό ψευτοείδωλο Υπερανθρώπου το οποίο στέκεται υπεράνω του Νόμου και αντλεί το κύρος του από τη διαιώνιση των σχέσεων κυρίαρχου – κυριαρχούμενου. Ένα κοσμοείδωλο που προκρίνει ως μείζον εφόδιο «ευτυχίας» την ικανότητα αγοράς υλικών αγαθών και εξαγοράς συνειδήσεων. Γι’ αυτό ο «Πετρελαιάς», ανίκανος να αναγνωρίσει οποιαδήποτε συναισθηματική δέσμευση, ανίκανος να αποδεχτεί οποιαδήποτε σχέση πέρα από αυτή της εκμετάλλευσης πάνω στην οποία έχει οργανώσει την επαγγελματική του καταξίωση καταστρέφει, στο αποκορύφωμα της μισάνθρωπης έξαρσής του, τη σχέση του με το γιό του. Μισάνθρωπο λοιπόν το σύστημα που «εγγυάται» την απελευθέρωση του ανθρώπου από τη βάσανο της αναγκαιότητας; Ή μήπως ένα σύστημα που απλά αναδεικνύει τις περισσότερο πρωτόγονες πλευρές του ανθρώπινου ψυχισμού;

Τέτοιου είδους ερωτήματα είναι φυσικό να παραμένουν «ανοιχτά», πόσο μάλλον στο επίπεδο μιας ταινίας. Έτσι όποιος πηγαίνει προετοιμασμένος για μια «τυπική» ιστορία με προφανές «κλείσιμο» και επιμύθιο είναι σίγουρο πως θα απογοητευθεί. Η αισθητική αποτύπωση του φιλμικού χωροχρόνου επίσης δε βοηθάει, καθώς εδώ βρίσκει εφαρμογή, σε αντίθεση προς το κυρίαρχο Αμερικανικό ρεύμα κινηματογραφικής έκφρασης, το «less is more». Αυτό σημαίνει ότι η «λαμπερή» κινηματογράφηση, δηλαδή τα «εντυπωσιακά» σκηνικά και εφέ οι τεχνητοί φωτισμοί και το πλήθος των κομπάρσων, δίνουν τη θέση τους σε μια λιτή ιστορία χαρακτήρων που διαδραματίζεται, κατά κύριο λόγο, σε φυσικούς χώρους. Το κενό αναλαμβάνει να «γεμίσει» ο Daniel Day Lewis με τη μαξιμαλιστική ερμηνεία του, κατέκτησε ήδη το Oscar Α’ ανδρικού ρόλου, συνεπικουρούμενος από τον Paul Dano. Ιδιαίτερης αναφοράς χρήζει και η εξαιρετική μουσική επένδυση που φέρει την υπογραφή του Johnny Greenwood.

Συνοψίζοντας, δεν θα μιλήσω για την καλύτερη ταινία της χρονιάς αλλά για μια «ιδιαίτερη» παραγωγή που θέτει ερωτήματα πάνω στην ηθική του κερδοφόρου επιχειρείν, στην οικογένεια και τη θρησκεία με φόντο την πρώϊμη φάση του ύστερου καπιταλισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μια ταινία ικανή να ανταπεξέλθει σε μια «αναμέτρηση» με το χρόνο.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑ

«Η ελληνική ιδιαιτερότητα δεν είναι η αρμονία και το μέτρο, ούτε η εμφάνιση της αλήθειας ως «αποκάλυψης». Η θεμελιώδης ελληνική εμπειρία είναι η ανακάλυψη όχι του όντος και του νοήματος που αυτό προσδίδει στον κόσμο, αλλά του οριστικού και αθεράπευτου «μη νοήματος». Αξεχώριστες κατά τη γέννησή τους δημοκρατία και φιλοσοφία είναι επίσης αναπόσπαστες και στο επίπεδο της σημασίας. Και στις δυο περιπτώσεις τίθεται υπό αμφισβήτηση η κυριαρχία του κληρονομημένου θεσμού δηλαδή θεοί και παραστάσεις της φυλής ή νόμος που απλώς συμβαίνει να υπάρχει. Και στις δυο περιπτώσεις εγκαθιδρύεται μια νέα σχέση του ανθρώπου με την αλήθεια -άνοιγμα ενός δημόσιου χώρου συζήτησης, δημιουργία ατόμου που ανάγει τη σκέψη του σε μέτρο- καθώς και μια νέα σχέση με το νόμο –θέσμιση του νόμου ύστερα από διαβούλευση και συναπόφαση. Και στις δυο περιπτώσεις εγκαινιάζεται μια απεριόριστη κίνηση προς αναζήτηση της αλήθειας. Και στις δυο περιπτώσεις η ανθρώπινη δραστηριότητα αναγνωρίζει ρητά ότι δεν είναι δυνατόν να προσφύγει σε εξωτερική αρχή.

Αυτό λοιπόν που δημιουργεί η αρχαία Ελλάδα είναι η αμετάκλητη απόφαση να πράξουμε, να σκεφτούμε, να μιλήσουμε σε έναν κόσμο όπου τίποτα δεν εγγυάται, εκ προοιμίου, την αξία του πράττειν, την αλήθεια του σκέπτεσθαι και του λέγειν. Ο «ορθός Λόγος» μεταμορφώνει την αρχαιοελληνική πόλη από απλό περιτείχισμα και οχυρωμένο καταφύγιο σε πολιτική κοινότητα με όχημα το διαρκή έλεγχο και την κριτική της εξουσίας από το Λαό. Αυτή η πολιτική δραστηριότητα αυτοθέσμισης είναι συγχρόνως και στοχασμός πάνω στο ζήτημα του νόμου. Ο νόμος είναι ανθρώπινο έργο μέσω του οποίου ο άνθρωπος εξανθρωπίζεται δίνοντας στον εαυτό του το όριο του νόμου, από τη στιγμή που δε γνωρίζει, από τη φύση του, κανένα εσωτερικό ή φυσικό φραγμό. Δεν είναι δυνατό να υπάρξει «Πόλις» χωρίς τη δημιουργία δημόσιου χώρου αμοιβαίου προβληματισμού και ελέγχου και ένας τέτοιος χώρος είναι ήδη εκ των πραγμάτων λόγος. Αυτός ο δημόσιος χώρος υφίσταται στο βαθμό που αναπτύσσεται ζωτικό ενδιαφέρον, από την πλευρά των πολιτών, για τα δημόσια πράγματα - για τα «κοινά» σε αντίθεση με τα «ίδια» – ενδιαφέρον το οποίο δεν μπορεί, με τη σειρά του, να υπάρξει παρά μόνο στο μέτρο που οι πολίτες επιδρούν στα δημόσια πράγματα. Ο δημόσιος χώρος, η αγορά, όπως λειτουργούσε στην αρχαία Αθήνα, στηριζόταν στο ενεργό ενδιαφέρον των πολιτών, ενδιαφέρον αναπόσπαστο από τις αποφάσεις που θα έπαιρναν την επόμενη μέρα. Μόνο μέσω ενός τέτοιου μη αυθαίρετου δημόσιου χώρου οι διαδικασίες διαλόγου, αντιπαράθεσης, ελέγχου και τελικά διαβούλευσης αποκτούν νόημα. Η κεφαλαιώδης προϋπόθεση για όλα αυτά είναι η Άμεση Δημοκρατία.

Η Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία είναι η μείζον πολιτική φενάκη της σύγχρονης εποχής, από τη στιγμή που ο δημόσιος χώρος χάνει τη σπουδαιότητά του. Και τη χάνει καθώς οι πολίτες υιοθετούν τελικά παθητική στάση απέναντι στα δημόσια πράγματα αντιλαμβανόμενοι, δικαίως, ότι δε μπορούν να παρέμβουν σε αυτά ουσιαστικά. Τη φενάκη της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας ακολουθεί κατά πόδας αυτή της εκλογικής διαδικασίας. Οι Αθηναίοι κληρώνουν την ηγεσία τους δεν την εκλέγουν. Οι αιρετοί περιορίζονται κατ’ ουσίαν στους στρατηγούς εκεί όπου η πείρα και η ικανότητα έχουν πραγματικά νόημα. Για τις πολιτικές όμως υποθέσεις δεν υπάρχει εξ ορισμού ιδιαίτερη τεχνογνωσία. Τα παραπάνω δε σημαίνουν ότι παραγνωρίζονται οι διαφορές πολιτικής αντίληψης και κρίσης προς όφελος μιας ισοπεδωτικής ισότητας. Η αναγνώριση πολιτικών προσωπικοτήτων της εμβέλειας ενός Μιλτιάδη, ενός Θεμιστοκλή, ενός Αριστείδη, ενός Περικλή, συνιστά ένα από τα αξεπέραστα επιτεύγματα του δημοκρατικού πολιτεύματος.

Τα παραπάνω συνιστούν κεντρική φιλοσοφικοπολιτική θέση του Κορνήλιου Καστοριάδη όπως την πραγματεύεται στον τόμο που φέρει τον τίτλο «Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ. Από τον Όμηρο στον Ηράκλειτο».

ΚΥΝΗΓΩΝΤΑΣ ΑΝΕΜΟΜΥΛΟΥΣ...

Στη μιντιακή σκηνή οι άνθρωποι και τα γεγονότα αξιολογούνται με βάση το «θόρυβο» που ξεσηκώνουν. Στο μεγάλο Θέατρο της Ιστορίας οι άνθρωποι και τα γεγονότα αξιολογούνται, όταν ο Χρόνος ξεφτίζει τα υποκειμενικά δεδομένα, με βάση την ικανότητά τους να αντιλαμβάνονται το κοινωνικοιστορικό πλαίσιο στην προοπτική του διάσταση και την επίδραση που ασκούν πάνω σε αυτό.

Η εκκλησία της Ελλάδας, στην κατά «Χριστόδουλο» εκδοχή της, επιχείρησε ένα «άνοιγμα» σε μια πολιτική κοινωνία αμήχανη κάτω από το βάρος της καθυστερημένης ατομοκεντρικής μετεξέλιξης της. Υπό αυτή την έννοια ο προηγούμενος Αρχιεπίσκοπος, καθώς σήμερα έχει ξημερώσει μια καινούργια ημέρα, προσπάθησε να καλύψει το «συμβολικό» κενό που άφησαν οι καταρρέουσες, κάτω από το βάρος της παγκοσμιοποίησης, έννοιες του Έθνους και της Θρησκείας και να συσπειρώσει τις μάζες με όχημα τη διέγερση των αμυντικών αντανακλαστικών τους.

Δε θα επικεντρώσω τα βέλη της κριτικής μου στο «ουτοπικό» της επιχειρούμενης αναδίπλωσης όταν η, από όλους πλέον αποδεκτή, οικονομία της αγοράς και οι προωθούμενες τεχνολογικές και οικονομικές συνθήκες δημιουργούν ανεπίστρεπτες συνθήκες χωρικής αποστασιοποίησης και νέες μορφές συλλογικότητας. Εκτός αν πιστεύει κάποιος ότι μπορούμε, ή θέλουμε, να γυρίσουμε το βέλος του χρόνου πίσω σε πατερναλιστικές συμπεριφορές και λογικές αυτοδιαχείρισης ενάντια στον καταναλωτισμό, στο συνεχώς μετακινούμενο Χρηματιστηριακό κεφάλαιο και τις Τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών. Βέβαια αυτό σε καμμία περίπτωση δε σημαίνει «παθητική» αποδοχή. Όμως από τον κριτικό «αναστοχασμό» μέχρι τη δαιμονοποίηση των δεδομένων του σύγχρονου πολιτισμού η απόσταση είναι σίγουρα μεγάλη.

Εκεί που θέλω να σταθώ είναι ο στρεβλός τρόπος με τον οποίο ερμηνεύτηκε η ορθόδοξη θρησκειολογική παράδοση. Γιατί η ορθοδοξία στην περσοναλιστική της εκδοχή αντιτάσσεται στην «αμυντική» αναδίπλωση όπως εκπροσωπείται από την Ρωμαιοκαθολική ουσιοκρατία και προτείνει την «σωτηριολογική» υπέρβαση. Να το κάνω λίγο πιο λιανά. Ένα σημαντικό κεφάλαιο της Ορθόδοξης Χριστιανικής παράδοσης αφορά στην οντολογική κατηγορία του Προσώπου όπως την συνέλαβαν οι Πατέρες της Ανατολικής εκκλησίας και την επεξεργάστηκαν ο ιερομόναχος Λεόντειος Βυζάντιος και ο Μάξιμος Ομολογητής. Σύμφωνα με αυτήν ο άνθρωπος δεν είναι το ομφαλοσκοπικό και προκαθορισμένο από μια, μη προσβάσιμη, θεία ουσία Άτομο αλλά το ελεύθερο ον που συνυπάρχει στην Αγάπη και στο Λόγο, δηλαδή το Ον που επι-κοινωνεί και συμ-μετέχει στο Συνάνθρωπο, στον Κόσμο και στο Θεό. Αυτή την πληρέστερη έννοια του Προσώπου που νοείται, αντιτιθέμενη στην ατελή Δυτική ατομοκρατία, όχι πια ως κλειστή αναφορικότητα αλλά ως δυνατότητα εκστατικής υπέρβασης ως δημιουργική ανοικτότητα στην ολότητα εγκατέλειψε στη «λήθη» η προηγούμενη ηγετική ομάδα της Ελλαδικής εκκλησίας.

Στο μιντιακό μικρόκοσμο ο Χριστόδουλος παρουσιάστηκε, ανάλογα με την οπτική από την οποία τον κοιτούσε κάποιος, σαν ευλογημένος Πατέρας ή σαν Δαιμονικός εχθρός. Δεν ήταν ούτε το ένα ούτε το άλλο. Όμως δεν μπορώ να μην του καταμαρτυρήσω ότι με τη στάση του συνέβαλε, σε αντίθεση με το καλλιεργούμενο εκσυγχρονιστικό προφίλ του, στην ιδεολογική συντηρητικοποίηση του Εκκλησιαστικού σώματος ενώ προσπάθησε ταυτόχρονα να «μπολιάσει» το «πλήρωμά» του, και ιδιαίτερα τους νέους ανθρώπους, με φοβικά σύνδρομα απέναντι στη Νέα εποχή που ξημέρωνε.

ΕΠΙΚΑΙΡΟ

«Η δημοκρατία μας αυτοκαταστρέφεται γιατί καταχράστηκε το δικαίωμα της ελευθερίας και της ισότητας, γιατί έμαθε στους πολίτες να θεωρούν την αυθάδεια ως δικαίωμα, την παρανομία ως ελευθερία, την αναίδεια του λόγου ως ισότητα και την αναρχία ως ευδαιμονία.»

Τα παραπάνω λόγια δε βγήκαν από τα χείλη κάποιου σύγχρονου στοχαστή. Ανήκουν στον Ισοκράτη (436 π.Χ. – 338 π.Χ.), το φημισμένο Αθηναίο Δάσκαλο ρητορικής, σύγχρονο του Πλάτωνα, ο οποίος έζησε τον εκφυλισμό της Αθηναϊκής Πολιτείας σε πολιτικό κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο.

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ (ΕΞΙΛΕΩΣΗ)

Είδα την ταινία «Εξιλέωση» σε σκηνοθεσία Joe Wright με τους James McAvoy, Keyra Knightley, Saoirse Ronan, Vanessa Redgrave στους πρωταγωνιστικούς ρόλους.

Η ερωτική ιστορία του Ρόμπι και της Σεσίλια, με φόντο την Βρετανική μεγαλοαστική κοινωνία λίγο πριν το ξέσπασμα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, διακόπτεται βίαια όταν η ενδεκάχρονη αδελφή της Σεσίλια και φερέλπιδα συγγραφέας, Μπριόνι, κατηγορεί, άδικα, τον Ρόμπι για τον βιασμό της ανήλικης ξαδέλφης της. Ακολουθεί ο πόλεμος, η στράτευση του Ρόμπι και η αποστολή του στο μέτωπο, η οικειοθελής απομάκρυνση της Σεσίλια από το οικογενειακό της περιβάλλον και η ανάδειξη της Μπριόνι σε συγγραφέα...

Το σενάριο που βασίζεται στη νουβέλα του Ian Mc Ewan προσαρμοσμένης στις κινηματογραφικές ανάγκες από τον Christopher Hampton θα μπορούσε να είναι ένα δοκίμιο πάνω στην τέχνη και τη σχέση της με τη ζώσα πραγματικότητα. Ένας έρωτας ματαιωμένος, και γι’ αυτό εξειδανικευμένος, ένας έρωτας που μετεωρίζεται πάνω από τα χαρακώματα της Δουνκέρκης μέλλει να περάσει στην «αιωνιότητα» χάρη στη συγγραφική «αγωνία» του ανθρώπου που ευθύνεται για την βίαιη διακοπή του. Τραγική ειρωνία; Οπωσδήποτε ναι. Όμως είναι κάτι διαφορετικό η ζωή από ένα αέναο γαϊτανάκι συμπτώσεων το οποίο πασχίζουμε να συναρμόσουμε με όχημα τη Θρησκεία, την Επιστήμη, την Τέχνη, και τον Έρωτα; Η τέχνη δεν έρχεται να περιγράψει και ταυτόχρονα να «νουθετήσει» μια πραγματικότητα που αρνείται πεισματικά να τοποθετηθεί σε καλούπια; Ο καλλιτέχνης δε θρέφεται από την «Αγωνία» της έλλειψης, την αστοχία που καλείται να υπερκεράσει δημιουργώντας μια παράλληλη, στην πραγματικότητα, πραγματικότητα; Και τελικά τι είναι περισσότερο σημαντικό; Η ζωή ή η τέχνη; Ή, με άλλα λόγια, για να ξαναγυρίσουμε στην ταινία. Εξιλεώνεται ο καλλιτέχνης μέσα από τη λεκτική προσομοίωση και εξιδανίκευση ενός «έρωτα» που δε μπόρεσε να «απλωθεί» στη ζωή; Δικαιώνονται εκ των υστέρων οι εραστές που δεν ένιωσαν το ρίγος των κορμιών που ενώνονται αλλά και τη φθορά της οικείωσης; Εδώ κάπου σταματούν τα ερωτήματα και αναζητούμε παρηγοριά στη σχηματική κατηγοριοποίηση «Καλό - Κακό» καθώς αδυνατούμε να διαπεράσουμε τον κύκλο της αιτιότητας.

Ο σκηνοθέτης, που μας χάρισε, πριν από μερικά χρόνια, την «Περηφάνια και Προκατάληψη» μας κλείνει πονηρά το μάτι τονίζοντάς μας διαρκώς ότι πρόκειται για μια ιστορία. Εδώ οι «κρίσιμες» σκηνές επανέρχονται σε μια αντικειμενότροπη μορφή αφού πρώτα φιλτραριστούν από το υποκειμενικό βλέμμα της «ηρωίδας» που αναλαμβάνει την περιγραφή τους. Ταυτόχρονα τίθεται, σαν απόρροια του προηγούμενου, το εξής ερώτημα. «Εφόσον γνωρίζουμε την αλήθεια γιατί «αφηνόμαστε» στην πλάνη που ασκεί η κινηματογραφική ψευδαίσθηση»; Εδώ η απάντηση δε μπορεί παρά να είναι υποκειμενική. Ή μήπως όχι;

Το υφολογικό «αμπαλάζ» της μυθοπλασίας είναι ομολογουμένως εξαιρετικό. Εκπληκτική φωτογραφία ικανή να δημιουργήσει από μόνη της «ατμόσφαιρα», «δυνατή» μουσική υπόκρουση, εντυπωσιακά κοστούμια και αξιοπρόσεκτες ερμηνείες. Εδώ ξεχωρίζει η Vanessa Redgrave στον καθηλωτικό, χωρίς ίχνος μελοδραματισμού, μονόλογό της, η Saoirse Ronan στο ρόλο της νεαρής Μπριόνι και η Keyra Knightley που ισορροπεί με θαυμαστό τρόπο ανάμεσα στην αποστασιοποιημένη, με επίγνωση της κοινωνικής της θέσης, Αγγλίδα μεγαλοαστή και την ερωτευμένη Γυναίκα που φλέγεται από πόθο.

Μια δραματική ταινία εποχής που φιλοδοξεί να είναι κάτι περισσότερο από μια ερωτική ιστορία...

ΟΣΑ ΛΕΝ' ΟΙ ΑΝΤΡΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ...

Καθώς η οικονομία, σύμφωνα με μια παλαιότερη ρήση του «αλησμόνητου» Γιάννου Παπαντωνίου, είναι «κλίμα» διαμορφωμένο σε μεγάλο βαθμό από τα Μ.Μ.Ε. μια εναλλακτική εξήγηση για τον «καταποντισμό» του Χ.Α.Α. προσφέρει η δήλωση - διάγγελμα του δημοσιογράφου που ήθελε να γίνει «Μεγάλος», Γιώργου Οικονομέα. «Εφόσον κάποιος συνάδελφος από το Μεγάλο Κανάλι έχει δει το περιβόητο, Ζαχοπούλειο, Dvd υποβάλλω αυτομάτως την παραίτησή μου».

Η πληροφορία πως η σημερινή, 25/01, ανάκαμψη του Χρηματιστηρίου οφείλεται στην παραίτηση του εν λόγω δημοσιογράφου ελέγχεται ως ανακριβής!!!

ΥΓ. Και εις ανώτερα με κότερα...

ΣΕΜΝΗ & ΤΑΠΕΙΝΗ...ΗΓΕΜΟΝΙΑ

Αναγνωρίζω την «αντίσταση» στην αλλαγή που προβάλει οποιοδήποτε «Σύστημα». Αναλογίζομαι τη γεύση πολιτικοοικονομικού σκανδάλου που αφήνει η υπόθεση Ζαχόπουλου στη μιντιακή μας καθημερινότητα. Έχω υπόψη μου την ηθικολογική παρεκτροπή που λαμβάνει χώρα όταν η πολιτική επιχειρηματολογία απουσιάζει. Ενθυμούμαι το περίφημο σλόγκαν περί σεμνότητας και ταπεινότητας. Και αναρωτιέμαι...

Γιατί η πολιτική και ηθική θεμελίωση της κοινωνίας, που από την εποχή του ύστερου Μεσαίωνα έχει στραφεί στην αποτελεσματική θεσμική θωράκιση αντί για την επίκληση της αρετής των ατόμων - διαχειριστών της εξουσίας, προσκρούει συνεχώς στο απρόσβλητο τείχος της νεοελληνικής πραγματικότητας;

Νομίζω ότι έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον να παρακολουθήσουμε μαζί τη σκέψη δύο από τους σημαντικότερους Ιταλούς πολιτικούς στοχαστές εκείνης της περιόδου του Μαρσίλιου της Πάδουας και του Μπάρτολου του Σαξοφεράτου. Τόσο ο Μπάρτολος όσο και ο Μαρσίλιος υποστηρίζουν ότι η καταλληλότερη μορφή εξουσίας είναι πάντοτε ένα καθεστώς στο οποίο η δικαιοδοσία της πόλης παραμένει στα χέρια του λαού στο σύνολό του. Από τη στιγμή που ο λαός αποφασίζει να παραχωρήσει, για λόγους ευκολίας, την κυρίαρχη εξουσία του σε ένα «ηγεμονεύον μέρος» το οποίο την ασκεί για λογαριασμό του ανακύπτει ένα σημείο τριβής που λαμβάνει τη μορφή ενός ερωτήματος. «Πώς διασφαλίζονται οι πράξεις του «ηγεμονεύοντος μέρους» που ασκεί την πραγματική διακυβέρνηση έτσι ώστε να τελούν υπό τον τελικό έλεγχο και σύμφωνα με τα συμφέροντα του κυρίαρχου λαϊκού σώματος;» Και οι δυο απαντούν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, θέτοντας τρεις βασικούς περιορισμούς σε κάθε ηγεμόνα και κρατικό λειτουργό, προκειμένου να τον εμποδίσουν να παραβιάσει τη λαϊκή βούληση. Ο πρώτος συνοψίζεται από τον Μαρσίλιο στη φράση ότι «για την επάρκεια της πολιτικής ζωής είναι απολύτως προτιμότερο για την πολιτεία ο κάθε μονάρχης να μην ορίζεται με κληρονομική διαδοχή». Ο δεύτερος αφορά στη διασφάλιση των πολιτικών αποφάσεων οι οποίες θα πρέπει να λαμβάνονται σύμφωνα με το νόμο και όχι να εναπόκεινται στη διακριτική ευχέρεια του εκάστοτε κριτή. Ο τρίτος παίρνει τη μορφή ενός σύνθετου συστήματος ελέγχων οι οποίοι επιβάλλονται σε όλους τους αξιωματούχους και τα κυβερνητικά συμβούλια προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι θα εξακολουθούν να ανταποκρίνονται στις επιθυμίες των πολιτών που τους εξέλεξαν.

Εφόσον δεν ισχύουν οι παραπάνω περιορισμοί τότε επισυμβαίνει αυτό που είχε υιοθετήσει ο Ακινάτης στη «Σύνοψη Θεολογίας» ότι δηλαδή καθώς ο λαός απαρνείται την κυριαρχία του με την πράξη της θεσμοθέτησης μια κυβέρνησης τότε όλοι οι ηγεμόνες σαν γνήσιοι κυρίαρχοι εμφανίζονται αποδεσμευμένοι από οποιαδήποτε υποχρέωση υπακοής στους διατυπωμένους νόμους.

Έτσι λοιπόν από τη στιγμή που, για να επανέλθουμε στο σήμερα, έχουμε αποδεχτεί σαν «φυσική», περίπου, διαδικασία την κληρονομική διαιώνιση πολιτικών προνομίων, την πολυνομία που επιτρέπει την κατά το δοκούν νομολογική ερμηνεία και την αντικατάσταση ενός «ικανού» συστήματος ελέγχου της εξουσίας από ηθικολογικές προτροπές ανοίγουμε μόνοι μας το δρόμο εκτροπής των κυβερνητικών αξιωματούχων σε ηγεμόνες...

ΥΓ. Τα Μ.Μ.Ε. δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν στο ρόλο του ικανοποιητικού ελέγχου της εξουσίας από τη στιγμή που έχουν αποκλειστικά στραμμένη την προσοχή τους στην οικονομική τους επιβίωση με αποτέλεσμα να αναδεικνύουν ή να καταποντίζουν, αντίστοιχα, θέματα ανάλογα με τα ιδιοτελή τους συμφέροντα.

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ (ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΕΞΟΥΣΙΑΣ)

Είδα την ταινία «Παιχνίδια Εξουσίας» σε σκηνοθεσία Mike Nichols με τους Tom Hanks, Phillip Seymour Hoffman, Julia Roberts στους πρωταγωνιστικούς ρόλους.
Πρόκειται για την ιστορία της χρηματοδότησης των Αφγανών Μουτζαχεντίν από τα μυστικά κονδύλια της CIA στον πόλεμο αντίστασης που επιχειρούν ενάντια στους Σοβιετικούς εισβολείς κατά τη δεκαετία του 80. Πρωτεργάτης αυτού του εγχειρήματος ο Αμερικανός γερουσιαστής Τσάρλς Γουϊλσον, ο οποίος με τη συνδρομή μιας Τεξανής πολυεκατομμυριούχου φίλης του και ενός από τα ιστορικά στελέχη του επιχειρησιακού τμήματος της CIA, του ελληνικής καταγωγής Γκάστ Αβράκωτου Λάσκαρη, οργανώνουν και χρηματοδοτούν ένα περίπλοκο δίκτυο εφοδιασμού των Αφγανών ανταρτών με όπλα σοβιετικής καταγωγής τα οποία περνούν στο Αφγανιστάν μέσω Πακιστάν.
Το σενάριο που βασίζεται στο βιβλίο του παραγωγού της εκπομπής «60 min» George Crile προσαρμοσμένου στις κινηματογραφικές ανάγκες από τον Aaron Sorkin συνιστά ένα τυπικό δείγμα Αμερικάνικης αφηγηματικής αντίληψης. Σύμφωνα με την τελευταία η έμφαση δίνεται στην ανάπτυξη της «ιστορίας» στην οποία οφείλει να προσαρμοστεί η ανθρώπινη συμπεριφορά και όχι στο ανάποδο, δηλαδή στην πλοκή ως απόρροια της εξέλιξης των χαρακτήρων. Οι πυκνογραμμένοι έντονοι διάλογοι διανθισμένοι με χιουμοριστικά αποφθέγματα έχουν σαν στόχο την αποδόμηση της Υπερδύναμης που είναι σε θέση να εκπονήσει μακροπρόθεσμους πολιτικούς στόχους. Αντ’ αυτού έχουμε επιμέρους πρωτοβουλίες και συμφέροντα, πολλές φορές αντικρουόμενα, ως κινητήριους μοχλούς της ιστορίας. Αφελής προσέγγιση προορισμένη για κατανάλωση; Ίσως όχι και τόσο αν αναλογιστούμε ότι η Υπερδύναμη αναγκάστηκε να επανέλθει στο Αφγανιστάν για να ανατρέψει το καθεστώς των Ταλιμπάν που η ίδια, με την αδιαφορία της, εξέθρεψε. Ταυτόχρονα ορισμένα σεναριακά «ευρήματα» που μπορεί να φαντάζουν υπερβολικά στα μάτια του μέσου Ευρωπαίου θεατή, όπως αυτό του Ευαγγελιστή προέδρου της Γερουσίας που εμφορούμενος από το μεσσιανικό όραμα του θεϊκού, και πάντως ανιστορικού, απεσταλμένου κραδαίνει τη ρομφαία του εκδικητή στο στρατόπεδο των Αφγανών προσφύγων συνιστούν χαρακτηριστικά δείγματα μιας οπισθοδρομικής και καθόλου φιλελεύθερης νοοτροπίας που διέπει την επαρχιώτικη, μεσοδυτική Αμερικανική εκδοχή. Γνήσιο τέκνο αυτής της τελευταίας και ο τωρινός πρόεδρος Μπους ο νεώτερος.
Ο σκηνοθέτης, που έγινε παγκόσμια γνωστός από την ταινία του 1967 «Ο Πρωτάρης» ακολουθεί την «κλασική» οδό της γραμμικής κινηματογραφικής αφήγησης θέλοντας μάλλον να δώσει έμφαση στην κατανόηση των πολυδαίδαλων διαδρομών που ακολουθούν οι μυστικές υπηρεσίες παρά να εντυπωσιάσει το κινηματογραφόφιλο κοινό, μπερδεύοντάς το, με μια ακατάσχετη ροή πληροφοριακών δεδομένων. Βέβαια το αξιοσημείωτο στοιχείο στην προκειμένη περίπτωση δεν είναι αυτό αλλά η εκτροπή ενός εν' δυνάμει φίλμ νουάρ σε δραματική, βασισμένη στο διάλογο, κομεντί η οποία δεν υπολείπεται σε ατμόσφαιρα ενώ διατηρεί αναλοίωτη και τη ρυθμική της επίδοση. Εξαιρετικός ο Phillip Seymour Hoffman στο ρόλο του στελέχους της CIA ακολουθούμενος από τον Tom Hanks, ενώ η Julia Roberts απλά «διεκπεραιώνει» το δικό της ρόλο.
Μια ενδιαφέρουσα «εκ των έσω» ματιά που αποδομεί με χειρουργικό τρόπο την ικανότητα της Αμερικανικής Υπερδύναμης να αναγορευθεί σε Ηγεμονία.

ΕΚΘΕΣΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ

Τις μέρες αυτές εκτίθενται στο μέγαρο Μουσικής Αθηνών έργα των Βιενέζων ζωγράφων της πρώτης εικοσαετίας του 20ου αι., προερχόμενα από την περίφημη συλλογή Rudolph Leopold.

Το κίνημα της Απόσχισης (Sezession) έχει σαν πρωτεργάτες τους δημιουργούς του Jugendstil, Gustav Klimt και Egon Schiele, μαζί με τους οποίους συντάσσεται ο Oscar Kokoska. Γύρω από αυτή την τριάδα συγκεντρώνεται γρήγορα ένα πλήθος καλλιτεχνών μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν τα ονόματα των Rudolpf Wacker, Richard Gerstl Anton Kolig με κύριο αίτημα την απελευθέρωση της ζωγραφικής τέχνης από την αναπαραστατικής της ακαμψία και την ανάγκη «εξπρεσιονιστικής» παρουσίασης των θεμάτων ακολουθώντας το παράδειγμα των Γάλλων ιμπρεσιονιστών και Φωβιστών. Χαρακτηριστικό γνώρισμα του Βιενέζικου εξπρεσιονισμού οι προσωπογραφίες με τα αδρά χαρακτηριστικά σε φόντο που το χαρακτηρίζει η έλλειψη προοπτικής ενώ δε λείπουν τα πολυάριθμα γυμνά πορτραίτα, κυρίως γυναικών, προορισμένα να σοκάρουν τα συντηρητικά ήθη της εποχής.

Σήμερα που η Ζωγραφική τέχνη έχει απωλέσει την κοινωνική της χρησιμότητα αυτή που την ανέδειξε σε κορωνίδα των τεχνών από την εποχή της Αναγέννησης δε χρειάζεται νομίζω να αναρωτηθούμε αν έχει απομείνει κάτι από όλα αυτά τα κινήματα που άνθισαν στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αι. και θέλησαν να προτείνουν διαφορετικούς τρόπους θέασης του κόσμου μας.

Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι τις 6 Ιανουαρίου. Όσοι πιστοί «προσέλθετε»...