ΚΑΙ ΟΙ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ...ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΕΙΝΑΙ

Χτες, στις 17 Απριλίου 2007, πραγματοποιήθηκε, με πρωτοβουλία των μεταναστών – μικροπωλητών, μια ακόμα συγκέντρωση διαμαρτυρίας έξω από το Υπουργείο Εμπορίου. Αιτία η Κ1-188/06 Υπουργική Απόφαση που αφορά στη χορήγηση αδειών μικροπωλητή. Αναδημοσιεύω το πλήρες κείμενο - πρόσκληση για τη συγκέντρωση.
«Εμείς οι μετανάστες μικροπωλητές σύντομα θα κλείσουμε ένα χρόνο αγώνα ενάντια στο ρατσιστικό νόμο που υπουργείου εμπορίου. Ο νόμος έλεγε «Δικαίωμα απόκτησης άδειας επαγγελματία πωλητή λαϊκών αγορών έχουν τα φυσικά πρόσωπα, μόνιμοι κάτοικοι Ελλάδας, οι οποίοι έχουν υπηκοότητα κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι ομογενείς Βορειοηπειρώτες και ομογενείς παλιννοστούντες που προέρχονται από την πρώην ΕΣΣΔ και τον Πόντο, ηλικίας από 20 έως 65 ετών, οι οποίοι κατείχαν κατά την 30-6-05 άδεια άσκησης υπαίθριου στάσιμου εμπορίου από δήμους ή κοινότητες στις παρυφές των λαϊκών αγορών».
Τη ρατσιστική πρακτική του υπουργείου εμπορίου, να μην μας δίνει άδειες για τις λαϊκές γιατί είμαστε μετανάστες, ακολούθησαν αμέσως μετά και οι δήμοι. Όλες οι αιτήσεις στους δήμους να μας δώσουν όπως έχουν δικαίωμα και για χρόνια έκαναν, άδειες υπαίθριου εμπορίου (οπουδήποτε στην περιοχή τους), απορρίπτονταν η μια μετά την άλλη. Χωρίς αιτιολόγηση, με συνοπτικές διαδικασίες! Κάποιοι δήμοι δεν έπαιρναν καν τις αιτήσεις μας! Άλλοι μας έλεγαν ότι οι τοπικοί εμπορικοί σύλλογοι απαιτούσαν το διωγμό μας (όμως δεν φταίμε εμείς για την κρίση των μικρο-εμπόρων, αλλά οι μεγάλες πολυεθνικές, και τα σούπερ-μάρκετ). Και κάποιοι άλλοι δήμοι μας έλεγαν ότι είχαν πάρει εντολές από το υπουργείο να ξεμπερδεύουν μαζί μας.
Οι ελεγκτές του υπ. εμπορίου, οι δημοτικοί ή οι κανονικοί αστυνομικοί ανέλαβαν μετά να μας διώξουν από παντού! Ενώ το υπ. εμπορίου και ο υφυπ. Παπαθανασίου σε κάθε νέα μας πορεία και πίεση, απαντούσε με νέες κοροϊδίες!
Για χρόνια τώρα είμαστε όλοι μας νόμιμοι μετανάστες με άδειες παραμονής και εκπληρώνουμε όλες μας τις υποχρεώσεις (φορολογικές, ασφαλιστικές). Φέραμε ή φτιάξαμε τις οικογένειες μας εδώ τις οποίες ζούμε για χρόνια από τη δύσκολη δουλειά του μικροπωλητή. Δεν θα επιτρέψουμε στο υπ. εμπορίου να μας στείλει 10 χρόνια πίσω! Μάθαμε μόνοι μας, αλλά και από τους αγώνες των ελλήνων εργαζομένων και της νεολαίας, ότι ο αγώνας για τα δικαιώματα μας, είναι αγώνας για την αξιοπρέπεια μας. Απαιτούμε το υπουργείο εμπορίου να ανοίξει ξανά τις λαϊκές αγορές και στους μετανάστες μικροπωλητές. Και μέχρι τότε απαιτούμε μεταβατικά οι δήμοι να ανανεώσουν τις παλιές μας άδειες υπαίθριου στάσιμου εμπορίου, όπως και οφείλουν. ΣΤΗΡΙΞΤΕ ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΜΑΣ!»

Για το ίδιο θέμα «άδειες υπαίθριου στάσιμου εμπορίου σε αλλοδαπούς» ο Συνήγορος του Πολίτη με απόφαση που εξέδωσε στις 17/07/2006, κοινοποιηθείσα στο Υπ. Αν. και το ΥΠ.ΕΣ.Δ.Δ.Α., προτείνει τα εξής:
α) Σε πρώτη φάση, και κατά τρόπο μεταβατικό, την παράταση της ισχύος των παλαιών αδειών υπαίθριου στάσιμου εμπορίου που είχαν χορηγηθεί σε αλλοδαπούς, έως ότου λειτουργήσει η διαδικασία εξέτασης των αιτημάτων ανανέωσης τους από τους Δήμους και τις Κοινότητες
β) στις περιπτώσεις απόρριψης των αιτήσεων ανανέωσης να δίνεται στους ενδιαφερόμενους αλλοδαπούς η δυνατότητα αίτησης έκδοσης άδειας διαμονής, για έναν από τους λόγους που προβλέπονται στις διατάξεις του Ν. 3386/2005, εντός ευλόγου χρόνου.

ΥΓ. Σχεδόν ένα χρόνο μετά η υπόθεση εξακολουθεί να παραμένει εκκρεμής. Πολιτική αναλγησία; Ελλάδα του 21^ου αι. το μεγαλείο σου!!

ΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΚΟΜΑ...

Ένα κεφάλαιο ακόμα κλείνει καθώς το βιβλίο της ζωής μεγαλώνει. Να βάλω τελεία; Κοιτάζω πίσω. Μια έντονη αποφορά θανάτου με κατακλύζει. Τι είναι ο θάνατος; Ανυπαρξία στιγμών ή ο ψυχικός μηδενισμός τους; Θέλω να φύγω μπροστά. Το μυαλό μπερδεμένο, η ψυχή αναστατωμένη, το βήμα μουδιασμένο. Η δύναμη της συνήθειας. Αυτός ο μικρός, καθημερινός, ζωτικός χώρος της ασφάλειας που γίνεται συρματόφρακτος και με πνίγει. Πονάω. Κουράστηκα να παραβιάζω ανοιχτές πόρτες. Δειλιάζω. Πρέπει να προχωρήσω. Τι σημαίνει το πρέπει αυτές τις ακυρωμένες ώρες; Που είναι τώρα ο Νίτσε και η θέληση για δύναμη; Πολιτισμικός εκφυλισμός, ή απλά ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο; Η βάρκα γέρνει. Υπάρχει κάτι για να κρατήσει την πλώρη στην επιφάνεια; Ναι, θέλω να φωνάξω. Οι λέξεις μετεωρίζονται, βουβές κι αυτές. Το μέλλον είναι κάπου εκεί έξω και με περιμένει. Μου υπόσχεται το ταξίδι στο άγνωστο. Ή μήπως είναι πια γνωστό; Βεβαιότητα ή υπόσχεση; Μια χαραμάδα αρκεί για να φωτίσει το σκοτάδι;

ΤΟ ΔΙΛΛΗΜΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Με το παρόν post ολοκληρώνω τη θρησκειολογική αναφορά που ξεκίνησε με αφορμή τον εορτασμό του Πάσχα μέσα από μια σύνοψη των εναλλακτικών δρόμων που μπορεί ν' ακολουθήσει η Χριστιανική εκκλησία στην προσπάθειά της ν' αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του σήμερα. Εδώ οφείλω να κάνω μια διευκρινιστική παρένθεση θέτοντας επιγραμματικά τις βασικές προκείμενες στις οποίες εδράζεται το σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο κοινωνικό μοντέλο, φιλελεύθερου τύπου καθώς και των θρησκειολογικών απορροών του. Ο σύγχρονος Δυτικός κόσμος, που οριοθετείτε ιστορικά από το κίνημα του Γαλλικού Διαφωτισμού με προδρομική αναφορά στην Ιταλική Αναγέννηση, οργανώνεται γύρω από δυο βασικά αιτήματα: την εκκοσμίκευση και την εξατομίκευση, δηλαδή την απελευθέρωση του ανθρώπου από τις αυθεντίες της θρησκείας και της μοναρχίας. Στα πλαίσια αυτά η χριστιανική Εκκλησία γενικά, και η ορθόδοξη εκκλησία ιδιαίτερα για λόγους κυρίως ιστορικούς, αντιμετωπίζουν το αίτημα της οργανικής τους ενσωμάτωσης σε έναν μεταχριστιανικό και όχι αντιχριστιανικό κόσμο υιοθετώντας συντηρητικές, κατά το μάλλον, προνεωτερικές πρακτικές. Εφόσον δηλαδή η εκκλησία αντιλαμβάνεται ότι έχει απωλέσει το πρωτείο ερμηνείας του κόσμου θεολογικά, προβαίνει σε μια συντηρητική αναδίπλωση που εκδηλώνεται σαν δογματική προσκόλληση στο τυπικό και πεισματική αντίδραση σε κάθε ανανεωτική προσπάθεια. Αυτό πραγματοποιείται μέσα από την επιστροφή σε μεσαιωνικά πρότυπα υπαγωγής του χρόνου στο χώρο παγιοποιώντας μια εκδοχή του απολεσθέντος προνεωτερικού παραδείσου, στον οποίο πρέπει να επανέλθουμε αν θέλουμε να σωθούμε. Όμως αυτή η συνολική προσπάθεια δαιμονοποίησης της επελαύνουσας παγκοσμιοποίησης μέσα από την εναγώνια επικέντρωση σε συγκεκριμένα, διαφορετικά κατά περίπτωση, πρόσωπα που απεργάζονται τον αφανισμό της θρησκευτικής παράδοσης, πέφτει στο κενό καθώς ο νεωτερικός άνθρωπος δεν περιορίζεται πια χωρικά αλλά χρονίζει την ύπαρξή του αιτούμενος μια προσωπική, ευδαιμονική παρουσία μέσα στον κόσμο. Και για να γίνω περισσότερο κατανοητός σκεφτείτε τις δυνατότητες χωρικής αποστασιοποίησης που προσφέρουν οι σύγχρονες τεχνολογίες επικοινωνιών και πληροφορικής, του διαδικτυακού ου-τόπου συμπεριλαμβανομένου. Στους αντίποδες αυτής της αμυντικής προσήλωσης τοποθετείται, ως η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος, η επιθετικότητα του μοντερνισμού που βρίσκει εκφραστές και μέσα στο σώμα της Δυτικής κυρίως εκκλησίας. Στο κέντρο της λογικής του βρίσκεται η άκριτη εκκοσμίκευση του θρησκευτικού βιώματος χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η αναφορικότητα του πιστού, η συμ-μετοχή και η επι-κοινωνία, κυρίως στην ορθόδοξη εκδοχή τους.
Πέρα όμως από τον προνεωτερικό και τον νεωτερικό - διαφωτιστικό τρόπο κοσμοαντίληψης υπάρχει ο μετανεωτερικός τρόπος που εκδηλώνεται σαν νηφάλιος κριτικισμός. Καθώς η χριστιανική εκκλησία δεν ορίζεται «εκ του κόσμου», αλλά υπάρχει πάντοτε «εν τω κόσμω», με την έννοια ότι η ταυτότητά της είναι αναφορική, δηλαδή υπάρχει και ενεργεί για τον Άλλο, απαιτείται ένα ιδεολογικό ξεκαθάρισμα έτσι ώστε να αναδειχτεί το σημείο σύγκλισης μεταξύ προαναγεννησιακού και μετααναγεννησιακού κοσμοειδώλου. Στο σημείο αυτό οφείλουμε να ανατρέξουμε στην Ορθόδοξη μεσαιωνική χριστιανική παράδοση και να ανασύρουμε την οντολογική κατηγορία του Προσώπου όπως την συνέλαβαν οι Πατέρες της Ανατολικής εκκλησίας και την επεξεργάστηκαν ο ιερομόναχος Λεόντειος Βυζάντιος και ο Μάξιμος Ομολογητής, να την επικαιροποιήσουμε και να την προτάξουμε απέναντι στην ατελή Δυτική ατομοκρατία. Ο άνθρωπος δεν είναι το ακοινώνητο Άτομο των νέων χρόνων που ομφαλοσκοπεί στην δική του ευδαιμονία. Η, έτσι και αλλιώς, κουτσουρεμένη, από την αυτοαναφορική, φιλελεύθερη προσήλωση στην ατομική ευημερία, έννοια της ελευθερίας παραμένει ατελής εφόσον δεν συνυπάρχει με την αγάπη, δηλαδή την επι-κοινωνία και τη συμ-μετοχή στον Άλλο (συνάνθρωπος, κόσμος, Θεός). Αυτή ακριβώς την πληρέστερη έννοια μας παρέχει το Πρόσωπο, δηλαδή ο άνθρωπος όχι πια σαν κλειστή αναφορικότητα αλλά σαν δυνατότητα εκστατικής υπέρβασης, σαν δημιουργική ανοικτότητα στην ολότητα.

ΥΓ. Για μια πληρέστερη παράθεση των θρησκειολογικών διαφορών μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής χριστιανικής εκκλησίας, των κοινωνικών τους επακόλουθων καθώς και φιλοσοφικοθεολογικών εξελίξεων στον 20^ο αι. μπορείτε να ανατρέξετε στο βιβλίο του Μάριου Μπέζγου «Ευρωπαϊκή Φιλοσοφία της Θρησκείας». Για μια φιλοσοφικοιστορική παρουσίαση της εξατομικευτικής πορείας στην καθ’ημάς Ανατολή από την εποχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας μέχρι τις μέρες μας μπορείτε να ανατρέξετε στο εξαιρετικό βιβλίο του Στέλιου Ράμφου «Ο Καημός του Ενός», που δυστυχώς η ελλαδική εκκλησία αγνόησε παντελώς.

ΑΝ ΤΟ ΠΑΣΧΑ...

Αν το Πάσχα δε γιορτάζαμε τη νίκη ενάντια στο θάνατο σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Απόστολος των εθνών Παύλος, σοφά ποιών όπως φαίνεται από την ανάπτυξη και κοινωνική επιρροή που άσκησε ο Χριστιανισμός ανά τους αιώνες, στην επιστολή του προς Κορινθίους «Αν δε ο Χριστός κηρύττεται ότι αναστήθηκε εκ νεκρών πώς λέγουν ορισμένοι μεταξύ σας ότι δεν υπάρχει ανάσταση νεκρών; Και αν δεν υπάρχει ανάσταση νεκρών, ούτε ο Χριστός αναστήθηκε. Και αν ο Χριστός δεν αναστήθηκε είναι μάταιο το κήρυγμά μας, μάταιη δε και η πίστη σας…». Αν το Πάσχα ήταν η γιορτή της αγαπητικής συνεύρεσης τότε ίσως…
Οι εκκλησίες μας δεν θα ήταν χώροι επιβολής μυστικών, φυλαγμένων από τους πολλούς, πετρωμένων δογματικών επιταγών αλλά ζωντανές ανθρώπινες σχέσεις. Οι άνθρωποι δε θα περιαυτολογούσαμε συνεχώς τοκίζοντας στο επέκεινα, το κεφάλαιο της επίγειας ευημερίας μας. Δεν θα καταδικάζαμε τους φτωχούς, κυρίως αγρότες, του Τρίτου κόσμου σε αιώνια ανέχεια εξαιτίας της συνεχιζόμενης πολιτικής των επιδοτήσεων σε αγροτικά προϊόντα του Πρώτου Κόσμου. Θα υμνολογούσαμε μαζί με τα Μ.Μ.Ε. πρωτοβουλίες όπως αυτή του Muhammad Yunus ιδρυτή της Τράπεζας που δανειοδοτεί τους φτωχούς και όχι τα θαμπά, ετερόφωτα αστεράκια της showbiz. Δεν θα χρειαζόμασταν τα κλειστά σύνορα που οριοθετούν τον κόσμο της ευημερίας απέναντι «στης γης τους κολασμένους». Θα εργαζόμασταν ευσυνείδητα, παράλληλα με την προσωπική μας ευημερία, για την ύπαρξη ενός υγιούς κράτους Πρόνοιας, εξασφαλίζοντας συνθήκες αξιοπρεπούς διαβίωσης για τους λιγότερο ευνοημένους ή ικανούς αν θέλετε συμπολίτες μας. Δεν θα χρειαζόταν να καταφεύγουμε επομένως στην απαράδεκτη πράξη της φιλανθρωπίας, που νομιμοποιεί ηθικά αυτόν που δίνει στη σχέση του με αυτόν που λαμβάνει υποσκάπτοντας την προσπάθεια προσωπικής αυτονόμησης. Θα ενδιαφερόμασταν ουσιαστικά για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, αυτής της αιώνιας μητέρας που μας φιλοξενεί στην αγκαλιά της. Θα οικοδομούσαμε πραγματικές σχέσεις χωρίς να επιδεικνύουμε συνεχώς την αυτάρεσκη μικρότητά μας. Κι αν όλα τα παραπάνω μας φαίνονταν ιδιαίτερα περίπλοκα θα φροντίζαμε να ξεκινάμε τη μέρα μας με ένα χαμόγελο και μια ζεστή καλημέρα.
Όλα αυτά τα ΘΑ…αν γονιμοποιούσαμε το σπόρο της επίγειας περιπέτειας του Ιησού και αντιλαμβανόμασταν την αγάπη σαν ένα μέσο διάνοιξης του Εγώ στο Εσύ χωρίς να το αναιρούμε. ΑΝ….αντιλαμβανόμασταν την ανθρώπινη περιπέτεια, όχι σαν ατομική πράξη κυριαρχικής επιβολής αλλά σαν συλλογική συμπόρευση, στην οποία ολοκληρώνεται η προσωπική μας ταυτότητα. ΚΑΛΗ ΑΝΑΤΑΣΗ!!

ΤΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΔΟΓΜΑ

Με αφορμή τη Μεγάλη Εβδομάδα και τον εορτασμό της Ανάστασης συνεχίζω την προσπάθεια που ξεκίνησα στο προηγούμενο post και αφορά στην κατανόηση της ιστορικής ανάπτυξης της Χριστιανικής σκέψης. Σήμερα λοιπόν θα ασχοληθώ με τις επτά Οικουμενικές Συνόδους στις οποίες αποκρυσταλλώνεται αυτό που αποκαλούμε χριστιανικό Δόγμα. Ξεκινάμε λοιπόν, συνοπτικά και εύληπτα ελπίζω.
Η Α’ Οικουμενική Σύνοδος συγκαλείται το 325 μ.Χ. στη Νίκαια της Βιθυνίας από τον αυτοκράτορα Μεγάλο Κωνσταντίνο. Βασικό θέμα η διδασκαλία του Αρείου περί υποδεέστερου, δημιουργούμενου από τον Πατέρα, Υιού. Σε αυτήν απαντά ο Αθανάσιος, μετέπειτα Πατριάρχης Αλεξάνδρειας, με την θεώρηση περί ομοούσιου Πατρός και Υιού. Δηλαδή ο Πατέρας και ο Υιός είναι δυο ξεχωριστά μεν Πρόσωπα, αλλά μετέρχονται ισότιμα της ίδιας ουσίας. Η Β’ Οικουμενική Σύνοδος συγκαλείται το 381 μ.Χ. στην Κωνσταντινούπολη από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο. Εδώ καταδικάζονται οι οπαδοί του Μακεδόνιου που θεωρούν το Άγιο της θείας Χάρης Πνεύμα κατώτερο δημιούργημα του Πατρός και προκρίνεται η άποψη περί μεθεκτικής, ισότιμης συμμετοχής του στη Θεία ουσία. Βλέπουμε μια εμμονή στην πρωτοκαθεδρία του Θείου προσώπου σε βάρος της Θείας ουσίας, καίριο σημείο διαφοροποίησης μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής εκκλησίας, εξαιτίας της οποίας δημιουργούνται προβλήματα που αφορούν στην ενότητα των Θείων υποστάσεων. Όμως με τον τρόπο αυτό πραγματοποιείται ένα «άνοιγμα» της καθολικής Θείας ουσίας στην ιδιαιτερότητα της ύπαρξης ενισχύοντας την προσωπική επικοινωνία και τη δυνατότητα μέθεξης του ανθρώπου στο Θεό. Η Γ’ Οικουμενική Σύνοδος συγκαλείται το 431 μ.Χ. στην Έφεσο από τον Αυτοκράτορα Θεοδόσιο Β’ και αφορά στο ζήτημα της ενανθρώπισης του Ιησού. Εδώ πρωτοστατούντος του Αρχιεπισκόπου Κύριλλου της Αλεξάνδρειας καταδικάζονται οι διδαχές του Αρχιεπισκόπου Νεστόριου της Κωνσταντινούπολης. Σύμφωνα με την άποψη αυτή η Θεία φύση κατήλθε στον Ιησού μετά τη γέννησή του (η Μαρία δεν μπορεί επομένως να αποκαλείται Θεοτόκος) και τον εγκατέλειψε πάνω στο Σταυρό. Έτσι όμως δεν υπάρχει Θείο παρά μόνο ανθρώπινο δράμα και ακυρώνεται η προσπάθεια άρσης των αμαρτιών του κόσμου από τον Υιό του Πατρός και η συνακόλουθη δυνατότητα θέωσης του ανθρώπου κατά το πρότυπο της ενανθρώπισης του Θεού. Αντί γι’ αυτό προκρίνεται η άποψη του Κύριλλου σύμφωνα με την οποία στο πρόσωπο του Ιησού συνυπάρχουν πλήρως ο Θεός και ο άνθρωπος. Χαρακτηριστικό του πολεμικού κλίματος που διεξήχθησαν οι συζητήσεις αφορά στο γεγονός ότι ο Κύριλλος και οι οπαδοί του έφτασαν νωρίτερα στην Έφεσο, κήρυξαν την έναρξη της Συνόδου και καταδίκασαν το Νεστόριο προτού αυτός καταφτάσει. Η Δ’ Οικουμενική Σύνοδος συγκαλείται το 451 μ.Χ. στη Χαλκηδόνα από τον αυτοκράτορα Μαρκιανό για να αντιμετωπιστούν οι έσχατες συνέπειες στις οποίες οδηγεί η διδασκαλία του Ευτυχούς τις αποφάσεις της προηγούμενης Οικουμενικής Συνόδου. Μιλάμε για το Μονοφυσιτισμό δηλαδή την πλήρη απορρόφηση της ανθρώπινης από τη Θεία Φύση, καθιστώντας τον Ιησού Θεό και όχι Θεάνθρωπο. Αυτό έχει σαν συνέπεια να παραμένει αγεφύρωτο το χάσμα ανάμεσα στο Δημιουργό και το δημιούργημα και ταυτόχρονα ακυρώνει την προσπάθεια σωτηρίας του ανθρώπου στην ψυχοσωματική του ενότητα αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο επιστροφής σε νεοπλατωνικά σχήματα υπέρβασης με μοναδικό μέσο τη νόηση. Αντί για αυτό προκρίνεται η άποψη της συνύπαρξης των δύο Φύσεων με επικράτηση της Θείας. Η Ε’ Οικουμενική Σύνοδος που συγκαλείται το 553 μ.Χ. στην Κωνσταντινούπολη από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό επιβεβαιώνει την Ορθόδοξη πίστη περί ομοούσιου της Αγίας Τριάδας και συνύπαρξης δυο διακριτών Φύσεων στο πρόσωπο του Ιησού προσκομίζοντας την θεωρία του μοναχού Λεόντειου Βυζάντιου περί ενυπόστατου. Εξηγώ. Η υπόσταση αφορά στην ατομική εκδήλωση της ουσίας και το ανυπόστατο την ανυπαρξία της. Το ενυπόστατο ευρισκόμενο μεταξύ υπόστασης και ανυπόστατου, αφορά στην ύπαρξη μιας Φύσης ανύπαρκτης καθ’ αυτής στην υπόσταση άλλης Φύσης. Παράδειγμα, το φως υπάρχει ενυπόστατο στο κερί. Έτσι στο Πρόσωπο του Ιησού η ανθρώπινη Φύση υπάρχει ενυπόστατη στη Θεία, όπως στο Πρόσωπο του ανθρώπου ενώνονται η ψυχή και το σώμα. Η ΣΤ’ Οικουμενική Σύνοδος συγκαλείται το 680 μ.Χ. στην Κωνσταντινούπολη από τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο τον Δ’. Εδώ αντιμετωπίζεται η αίρεση του μονοθελητισμού, δηλαδή του μονοφυσιτισμού από το «παράθυρο» σύμφωνα με την οποία εφόσον η θέληση αφορά στο πρόσωπο και στον Ιησού έχουμε ένα πρόσωπο έχουμε αντίστοιχα μια θέληση η οποία δεν μπορεί να είναι άλλη από τη Θεία. Στην άποψη αυτή αντιπαρατίθεται ο Μάξιμος Ομολογητής, ο οποίος τονίζει ότι η θέληση αφορά στη Φύση και όχι στο πρόσωπο. Έτσι στις δυο διακριτές Φύσεις που υπάρχουν ενυπόστατες στο πρόσωπο του Ιησού αντιστοιχούν δύο θελήσεις από τις οποίες υπερισχύει τελικά η Θεία, χωρίς όμως να ακυρώνεται η ανθρώπινη. Τέλος η Ζ’ Οικουμενική Σύνοδος συγκαλείται το 787 μ.Χ. στη Νίκαια και αφορά στο ζήτημα της εικονομαχίας. Οι εικονομάχοι υποστηρίζουν ότι δεν είναι δυνατόν να λατρεύονται οι εικόνες στηριζόμενοι στον αποφατικό, μη προσδιορίσιμο, χαρακτηρισμό του Θείου. Βλέπουμε να επανέρχεται, για άλλη μια φορά, το ζήτημα του Μονοφυσιτισμού, δηλαδή της πλήρους απορρόφησης της ανθρώπινης από τη Θεία Φύση. Εδώ η ορθόδοξη άποψη είναι του Ιωάννη Δαμασκηνού σύμφωνα με την οποία οι εικόνες, βασισμένες στην ανθρώπινη υπόσταση του Ιησού, συνιστούν συμβολική απεικόνιση της Θείας Φύσης χωρίς να αναιρείται ο αποφατικός χαρακτήρας της. Αυτό που απεικονίζεται είναι η Αγιότητα στο πρόσωπο του Αγίου.
Το ταξίδι έφτασε στο τέλος του. Το Χριστιανικό Δόγμα έχει οριστικοποιηθεί. Γιατί επιχείρησα αυτό το μάλλον βαρετό, για τους πολλούς, ταξίδι; Για τρεις λόγους. Πρώτον θέλησα να δείξω ότι οι Πατέρες της εκκλησίας στις επιθέσεις των αντιπάλων τους απαντούσαν με λογικά επιχειρήματα. Σε κάποιες μάλιστα περιπτώσεις (βλέπε Υπόσταση, Φύση) χρειάστηκε να επαναπροσδιοριστούν φιλοσοφικές, δηλαδή επιστημονικές, με τον τρόπο που οριζόταν την εποχή εκείνη η επιστήμη, έννοιες. Δεύτερον μέσα από το συνεχή εμπλουτισμό της Χριστιανικής σκέψης διατηρείται μια ζωντανή, με την κοινωνία της εποχής, σχέση. Ο νοών νοείτω. Ή παραφράζοντας τους τίτλους τέλους που βλέπουμε σε ορισμένες ταινίες: «Οποιαδήποτε ομοιότητα με πρόσωπα και καταστάσεις δεν είναι συμπτωματική». Τρίτον και όχι λιγότερο σημαντικό είναι απαραίτητο κυρίως στη σημερινή εποχή που προκρίνεται ο ατομικός άνθρωπος να γνωρίζουμε τι πιστεύουμε. Και εφόσον ο «καπετάνιος» επιμένει να κωφεύει ας ανοιχτεί η δυνατότητα να αναλάβει το πλήρωμα τη διακυβέρνηση του σκάφους. Κλείνοντας, για να κάνω λίγο χιούμορ, ελπίζω να μην κατηγορηθώ, όπως η σχολή της Αντιόχειας, για ιστορικογραμματική απόκλιση!!

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ...ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ

Η ιστορία της χριστιανικής φιλοσοφίας ξεκινάει με έναν Ιουδαίο το Φίλωνα από την Αλεξάνδρεια, σύγχρονο του Αποστόλου των εθνών Παύλο, αλλά λίγο μεγαλύτερο σε ηλικία απ’ αυτόν. Το έργο του Φίλωνα είναι προϊόν του συγκρητισμού, δηλαδή ένας συγκερασμός των βασικών ελληνικών φιλοσοφικών ρευμάτων και της βιβλικής αποκαλυφθείσας θεολογίας.
Εδώ θα πρέπει να κάνουμε μια παρένθεση περιγράφοντας σε αδρές γραμμές τις βασικές αρχές του Ιουδαϊσμού και της ελληνικής φιλοσοφικής σκέψης που συναντάμε στο Φίλωνα. Ξεκινάμε από τον περισσότερο άγνωστο στους πολλούς Ιουδαϊσμό. Ο Γιαχβέ πολεμικός θεός, ο οποίος αποκαλύφθηκε στον Μωϋσή εν μέσω καταιγίδων και αστραπών επί του όρους Σινά, ήταν στην αρχή ένας ανάμεσα στους πολλούς θεούς που λάτρευε ο λαός του Ισραήλ. Μέσω του Γιαχβέ και της αξίωσής του για αποκλειστική λατρεία, υποσχόμενος σε αντάλλαγμα νίκες στα πεδία των μαχών, οι Ιουδαίοι περνούν στο μονοθεϊσμό. Καθώς όμως ο λαός του Ισραήλ γνωρίζει αλλεπάληλους κατακτητές (Ασσύριοι, Βαβυλώνιοι) οι προφήτες, που παίζουν έναν ρόλο φυλετικού αφυπνιστή, ανακαλύπτουν στην ιδέα της επίγειας τιμωρίας τον εξηγητικό μηχανισμό της ιστορικής τους έκπτωσης. Κατά την περίοδο των Μακκαβαίων, όπου κορυφώνεται η σύγκρουση ελληνισμού και ιουδαϊσμού, η ιδέα αυτή μετεξελίσσεται και υπό την επήρεια του Ζωροαστρισμού αποκτά την τελική της μορφή στο βιβλίο του πατριάρχη Ενώχ (1ος π.Χ. αι). Εκεί παρουσιάζεται για πρώτη φορά η ιδέα της μετά θάνατον αιώνιας τιμωρίας των αμαρτωλών αφού μεσολαβεί η τελική κρίση από τον «Υιό του Ανθρώπου» και ανοίγεται ο δρόμος για την έλευση του Ιησού. Από την μεγάλη ελληνική και ελληνιστική φιλοσοφική παράδοση μας ενδιαφέρουν εδώ η θεωρία των «ιδεών» σαν αιώνιες και αναλοίωτες πνευματικές εικόνες του φυσικού κόσμου και η ενοποιητική τους αρχή το Εν που επεξεργάζεται ο Πλάτωνας προς το τέλος της ζωής του, καθώς και η στωϊκή θεωρία της θείας ενέργειας, που με τη μορφή του σπερματικού Λόγου διαποτίζει το σύνολο σύμπαν.
Ο Φίλων λοιπόν θεωρεί κυρίως τον Πλάτωνα αλλά και τους υπόλοιπους έλληνες σοφούς ως προφήτες επιφορτισμένους, όπως και ο Μωυσής, με το έργο της διάδοσης του Λόγου του Θεού. Η πεντάτευχος εκφράζει από το μονοπάτι της αλληγορίας, όπως τα συγγράματα του Πλάτωνα από τη λεωφόρο της φιλοσοφίας, την ίδια παναθρώπινη αλήθεια του ενός και μοναδικού Θεού που αγαπά και κρίνει τα δημιουργήματά του. Η οργή και οι απειλές του Θεού που περιγράφονται στο βιβλίο της Γένεσης δεν αποτελούν συναισθηματικές αντιδράσεις, αλλά θεραπευτικά και παιδαγωγικά μέσα με σκοπό την ηθική βελτίωση του ανθρώπου. Παρά το γεγονός ότι ο άνθρωπος καταλαμβάνει σημαντική θέση στο «βιβλίο» της Δημιουργίας, η θεία Πρόνοια αγκαλιάζει τα πάντα και ο άνθρωπος δημιουργήθηκε προκειμένου να εισφέρει στο σύνολο. Ο Θεός είναι ο Εις, η πηγή όλων που υπερβαίνει κάθε πολλαπλότητα. Είναι αναλοίωτος, άπειρος, αυτάρκης, πέρα από κάθε χρεία των εγκοσμίων. Καμία δημιουργηθείσα γλώσσα, προαναγγέλοντας τον αποφατικό τρόπο προσέγγισης των Πατέρων της Εκκλησίας, δεν είναι σε θέση να εκφράσει την ουσία του απροσπέλαστου Δημιουργού. Το θέλημά του είναι αυτό της αγνής καλοσύνης, ένα απλόχερο ξεχείλισμα αγαθοεργούς προσφοράς. Το σύμπαν είναι μοναδικό. Ο υλικός κόσμος δεν είναι αιώνιος αλλά εξαρτώμενο δημιούργημα που αντικατοπτρίζει το αιώνιο βασίλειο των ιδεών, δηλαδή των σκέψεων του Θεού. Ο υπέρτατος Θεός σχετίζεται με τον υλικό κόσμο μέσω του Λόγου. Ο Λόγος είναι η ιδέα των ιδεών, ο πρωτότοκος υιός του άκτιστου Πατρός, το πρότυπο και ο μεσολαβητής μεταξύ Δημιουργού και δημιουργημάτων. Αυτή η ζωτική δύναμη έρχεται σαν το μάννα εξ’ ουρανού για να θρέψει τον άνθρωπο οδηγώντας τον πίσω στην αγκαλιά του Πατρός. Η θρησκευτική αναζήτηση ενεργοποιείται μέσα από τη στοχαστική παρατήρηση της λογικής οργάνωσης του φυσικού κόσμου. Καθώς η έλλογη ψυχή ανέρχεται, ενδοσκοπώντας, στην προσπάθεια της να φτάσει την ιδέα των ιδεών αντιλαμβάνεται την απόλυτη μηδαμινότητα του δημιουργήματος και χάνει κάθε ελπίδα τελείωσης. Εκεί ακριβώς παρεμβαίνει η θεία Χάρις, δείγμα της αγάπης του Δημιουργού προς το δημιούργημα και ο άνθρωπος κατακτά την αληθινή πίστη. Έτσι ο θείος Λόγος γίνεται αντιληπτός ιδία βουλήσει από τις προετοιμασμένες, να δεχτούν την αλήθεια του, ψυχές.
Οι φιλοσοφικές απόψεις του Φίλωνα άσκησαν μεγάλη επιρροή στον ελληνιστικό και τον πρώιμο μεσαιωνικό κόσμο. Από τον εθνικό φιλόσοφο Πλωτίνο, μέχρι τους Χριστιανούς Κλήμη και Ωριγένη και από τους Γνωστικούς, μέχρι τον Αμβρόσιο επίσκοπο Μεδιολάνου στη Δύση (πνευματικό πατέρα του ιερού Αυγουστίνου) και τον Καππαδόκη Γρηγόριο Νύσσης στην Ανατολή.

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Τον τελευταίο καιρό διαδραματίζονται ορισμένα γεγονότα με σημείο αναφοράς την ελληνική ιστορία, ερήμην της. Τις διαμαρτυρίες που οργανώνονται με αφορμή τις παραλείψεις στην ύλη του νέου βιβλίου ιστορίας της ΣΤ Δημοτικού από τους γνωστούς εκκλησιαστικούς αλλά και πολιτικούς κύκλους όπου ξεχωρίζει η συμμετοχή έκπληξη του Κ.Κ.Ε., ακολουθεί το κάψιμο του εν λόγω βιβλίου στο Σύνταγμα από Χρυσαυγίτες, την προηγούμενη του εορτασμού της 25^ης Μαρτίου. Έχοντας κατά νου ότι όσο περισσότερο προσπαθούμε να προσπεράσουμε την πραγματικότητα τόσο σκοντάφτουμε πάνω της αποφάσισα να καταθέσω και εγώ τον οβολό μου επί του θέματος.
Καταρχήν ξεκινώ από την αξιωματική θέση ότι απέναντι στην επιστημονική έρευνα υπάρχουμε γυμνοί. Εδώ δε χωρούν απριορικοί προσδιορισμοί. Αν προσπαθήσουμε να τηρήσουμε αυτή την αρχή και μελετήσουμε λίγο θα διαπιστώσουμε ότι η ελληνική επανάσταση του 1821 είναι απόρροια του Διαφωτιστικού κινήματος που αναπτύχθηκε στην Ευρώπη κατά τον 18^ο αι. και των συνακόλουθων συλλογικών αιτημάτων εθνικής αυτοδιάθεσης και λαϊκής κυριαρχίας. Τις διαφωτιστικές αυτές ιδέες οικειοποιήθηκε μια ακμάζουσα ελληνική, εμπορική κυρίως αλλά και βιοτεχνική αστική τάξη που αισθάνθηκε αρκετά δυνατή ώστε να διεκδικήσει τη συμμετοχή της στη διεύθυνση των εθνικών υποθέσεων. Στην ανοδική της πορεία η τάξη αυτή έρχεται σε αντίθεση με τους εκπροσώπους των μεσαιωνικών δομών της Οθωμανικής αυτοκρατορίας στις οποίες περιλαμβάνονται η Εκκλησία, οι Φαναριώτες και οι πρόκριτοι, δηλαδή οι μέχρι τότε ηγετικές ομάδες του ελληνισμού. Εξαιρέσεις σαφώς και υπάρχουν. Όμως αυτό το βασικό συγκρουσιακό σχήμα είναι που οδηγεί στη δημιουργία μιας επαναστατικής εθνικής ιδεολογίας και συντελεί στην παγίωση της εθνικής συνείδησης από μια μεγάλη μερίδα της αστικής τάξης. Όσον αφορά στο θεσμικό όργανο της εκκλησίας έχουμε να παρατηρήσουμε ότι βρίσκεται αντιμέτωπη ευθύς εξαρχής στο ρεύμα του Διαφωτισμού που το θεωρεί επικίνδυνο για την χριστιανική πίστη. Η επίσημη στάση της κατά την περίοδο που ακολουθεί τη Γαλλική επανάσταση συνοψίζεται στην περίφημη «Πατρική Διδασκαλία» που εκδίδει το Πατριαρχείο και στην οποία καταδικάζονται οι ιδέες που υιοθετούν τα λαϊκά απελευθερωτικά κινήματα. Στην «Πατρική Διδασκαλία» απαντούν οι επαναστατικοί κύκλοι με την «Αδελφική Διδασκαλία» γραμμένη από τον Κοραή.
Αφού αποσαφηνίσουμε λοιπόν ότι οι υποκινητές της ελληνικής επανάστασης του 1821 έχουν ονοματεπώνυμο, ας επανέλθουμε στο σήμερα και ας αναγνωρίσουμε, χωρίς κατ’ ανάγκην να είμαστε εχθροί του ελληνισμού, ότι η έννοια της εθνικής ταυτότητας ιδιαίτερα στα σημερινά παγκοσμιοποιημένα χωροχρονικά δεδομένα απαιτεί άμεσο επαναπροσδιορισμό αν επιθυμεί να παραμείνει ζωντανή. Δανείζομαι, κλείνοντας, την εισαγωγική επισήμανση από το βιβλίο του Στέλιου Ράμφου «Ο Καημό του Ενός». «Η ελληνική κοινωνία διέρχεται μια οξεία κρίση ταυτότητας. Ο Έλληνας έχει ανάγκη απο στερεότυπα, αναζητώντας στο είδωλο της ταυτότητας ένα μέσον αποκλεισμού του διαφορετικού. Ο ετεροπροσδιορισμός θέτει υπό αμφισβήτηση την εικόνα περί μοναδικότητας του εθνικού μας εαυτού και γίνεται επίφοβη. Είναι αναγκαίο, για να διαμορφώσει ο Έλληνας τη δική του απάντηση στο ερώτημα της ταυτότητας να έρθει σε απόσταση από τα στερεότυπα, να στραφεί μέσα του και να δει με τα μάτια του τον εαυτό του».

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ (LA VIE EN ROSE)

Είδα την ταινία «Ζωή σαν τριαντάφυλλο» από το ομότιτλο τραγούδι «La vie en Rose» με θέμα τη ζωή της Γαλλίδας τραγουδίστριας Edith Piaf σε σκηνοθεσία Olivier Dahan με την Marion Cotillard στον πρωταγωνιστικό ρόλο.
Στις 19 Δεκεμβρίου του 1915 γεννιέται η Εντίθ Τζοβάνα Γκασιόν. Πατέρας της ο Λουί Αλφόνς showman του τσίρκου και μητέρα της η Ανίτα Μεϊλάρντ λυρική τραγουδίστρια. Τα πρώτα δύσκολα χρόνια της ζωής της, αρχικά δίπλα στη γιαγιά από την πλευρά της μητέρας της και στη συνέχεια στον οίκο ανοχής της γιαγιάς από την πλευρά του πατέρα της θα σημαδέψουν ανεξίτηλα τον ψυχισμό της εύθραυστης Εντίθ. Το τέλος της εφηβείας της τη βρίσκει να τραγουδά στους δρόμους γύρω από την πλατεία Pigalle όπου και γνωρίζει τον Λουί Λεπλέε διευθυντή του πιο κομψού παρισινού καμπαρέ στα Ηλύσια Πεδία. Μαγεμένος από τη φωνή της τη βαφτίζει Πιάφ που σημαίνει στη γαλλική αργκό σπουργιτάκι και αναλαμβάνει να την ξεναγήσει στις λεωφόρους του παρισινού μουσικού στερεώματος. Η καριέρα της απογειώνεται αν και η ζωή εξακολουθεί να της παίζει επικίνδυνα, για την ψυχική της ισορροπία, παιχνίδια. Έτσι τη δολοφονία του Λεπλέε, στην οποία εμπλέκεται άδικα το όνομα της Πιάφ, ακολουθεί ο άτυχος μεγάλος έρωτας με το αστέρι του μποξ Μαρσέλ Σερντάν, από τον ξαφνικό θάνατο του οποίου δεν συνέρχεται πραγματικά ποτέ. Η παγκόσμια αναγνώριση και επιτυχία που ακολουθούν εκείνη την αποφράδα ημέρα του 1949, φωτίζουν ακόμα πιο αδρά την πολύβουη μοναξιά της μεγάλης τραγουδίστριας. Έτσι το τραγούδι, ίσως ο μοναδικός πραγματικά πιστός σύντροφος στη ζωή της Εντίθ, στο οποίο διοχετεύει πια όλη την ενεργητικότητα και το πάθος της δεν φαίνεται να αρκούν. Η κατάρρευση και τελικά ο θάνατος στις 11 Οκτωβρίου του 1963, σε ηλικία μόλις 48 ετών, φαντάζουν σαν το αναπόδραστο φινάλε μιας ζωής στρωμένης με ροδοπέταλα αλλά και αγκάθια που ματώνουν.
Το σενάριο που συνυπογράφουν ο σκηνοθέτης και η Isabelle Sobelman, είναι ουσιαστικά ένα ψυχογράφημα, υποκειμενικό όπως κάθε ψυχογράφημα, που στηρίζεται σε δυο πόλους. Στη μια πλευρά η τραυματική παιδική ηλικία που επανέρχεται, δοθείσης ευκαιρίας, στο προσκήνιο. Στην άλλη πλευρά η δύστροπη ντίβα, το τραγούδι, η επαγγελματική άνοδος, τα χρήματα, η καταξίωση. Στο ενδιάμεσο η Edith, το σφραγισμένο από τη μοίρα σπουργιτάκι που δεν μπορεί να σηκώσει στους εύθραυστους, έτσι και αλλιώς, ώμους της το βάρος της ακραίας ζωής της. Πιθανόν να είναι και έτσι. Όμως έχω μια βασική ένσταση πάνω στην φροϋδική ερμηνεία της ζωής σαν αέναη προσπάθεια θεραπείας των παιδικών τραυμάτων. Θεωρώ λοιπόν ότι ο ανθρώπινος ψυχισμός είναι ένα συνεχές που αναδιατάσσεται συνεχώς υπό το βάρος των παροντικών ερωτημάτων και των απαντήσεων που δίνονται σε αυτά. Υπό αυτή την έννοια, η ανεπαρκής νοηματοδότηση των ενδιάμεσων, μεταξύ αρχής και τέλους, γεγονότων της ζωής είναι απλά ο λάθος τρόπος. Συνέπεια αυτής της αντίληψης είναι, για να επανέλθουμε στην ταινία, σημαντικά γεγονότα - σταθμοί στην πραγματική ζωή της Piaf, όπως το κοριτσάκι που φέρνει στον κόσμο στα δεκαεπτά της και πεθαίνει δυο χρόνια αργότερα από μηνιγγίτιδα, η έντονη σχέση, το στήσιμο της καριέρας και η άσχημη κατάληξή της με τον Yves Montand, η ερωτική ιστορία με τον νεαρό Georges Moustaki το 1958 που καταλήγει σε ένα σοβαρό τροχαίο δυστύχημα, να φαντάζουν σαν απλές υποσημειώσεις και να αποσιωπούνται.
Περνώντας στα υφολογικά χαρακτηριστικά της ταινίας παρατηρούμε ένα συνεχές και ταυτόχρονα κουραστικό χρονικό ανακάτεμα των σκηνών δράσης. Όμως αν στα παραπάνω αναφερόμενα σχετικά με το σενάριο συνεκτιμήσουμε το γεγονός ότι ο μοναδικός ενδιάμεσος, ως προς την ψυχολογική εξέλιξη της ηρωίδας, σταθμός αφορά στον απροσδόκητο θάνατο του πυγμάχου αυτή η επιλεγόμενη τεχνική του μοντάζ είναι η μοναδική που μπορεί να υπηρετήσει τη σεναριακή γραμμή της εκ των προτέρων προσδιορισμένης ψυχολογικής κατάληξης. Θα σταθώ στον μοναδικό σωματικό τρόπο με τον οποίο ερμηνεύει το ρόλο της η νεαρή Marion Cotillard. Η εξαιρετική αυτή ηθοποιός, έξοχα μακιγιαρισμένη καθώς οδεύουμε προς την ηλικιακή ωρίμανση του προσωπείου της Edith, μαζί με τα τραγούδια που έχει ερμηνεύσει ανεπανάληπτα η Piaf, συνιστούν από μόνα τους δυο σοβαρούς λόγους για να παρακολουθήσεις την ταινία.
Φαντάζομαι ότι ο συνσεναριογράφος και σκηνοθέτης σκέφτηκε και το δικό του εγχείρημα επιλέγοντας για φινάλε το «Non je ne regrette rien»!!

ΑΦΟΡΜΗ Ο SCHILLER

Παίρνοντας αφορμή από τον εορτασμό της παγκόσμιας ημέρας ποίησης και τα όσα κατέθεσα στο προηγούμενο post θα θυμηθώ τον Γερμανό ρομαντικό ποιητή και φιλόσοφο Friedrich Schiller και το θρήνο της Δήμητρας από το ποίημα «Ελευσίνια Γιορτή».

«Πώς θα μπορούσα πάλι τον Άνθρωπο να βρω,
Αυτόν πού την εικόνα μας του δώσαμε,
Αυτόν πού τα ωραία καμωμένα μέλη του στον Όλυμπο ψηλά ανθίζουν;
Αυτόν πού να κατέχει του δώσαμε της γης τη θεϊκή αγκαλιά,
και αυτός άπατρις και ελεεινός τριγυρνά εδώ και εκεί στο ίδιο το βασίλειο του;»

Εδώ κρίνω απαραίτητο να ανοίξω μια παρένθεση σχετικά με τις φιλοσοφικές επιρροές του ποιητή. Ο Schiller (1759-1805) είναι ο πρώτος μεγάλος ποιητής του ρομαντικού κινήματος που ξεκινά από το Rousseau και τη θέση του περί «ευγενικού άγριου», ο οποίος εξέρχεται, με ελεύθερη βούληση, από τη ζωώδη κατάσταση και συγκροτεί πολιτισμό μέσω της δεσμευτικής απόφασης του Κοινωνικού Συμβολαίου. Το Κοινωνικό Συμβόλαιο σαν προϊόν εκούσιας σύμβασης είναι αυτό που διασφαλίζει τις αρχές του Δικαίου στις οργανωμένες κοινωνίες προάγοντας την έννοια του ηθικού προσώπου. Παντρεύοντας τη βασική θέση του Ρομαντισμού με την Καντιανή θέση του τελικού Φυσικού σκοπού που οδηγεί στην ηθικοποίηση του ανθρώπου, ο Schiller ολοκληρώνει τη φιλοσοφική του θεώρηση με την έννοια του Ωραίου. Το Ωραίο όπως αποτυπώνεται στην Τέχνη βρίσκεται στο ενδιάμεσο της διαδρομής που εκκινεί από το ευχάριστο και καταλήγει στο Αγαθό. Ο χαρακτήρας της Τέχνης είναι παιδευτικός, σε αντιστοιχία προς τον Καντιανό Λόγο, στην ιστορική προοπτική τελείωσης του ανθρώπου στο «Αγαθό».
Έχοντας αυτά κατά νου, πιστεύω ότι μπορούμε να αποτιμήσουμε ακριβέστερα αυτή την εξαιρετικά επίκαιρη, κατά τη γνώμη μου, κραυγή αγωνίας που απευθύνει ο Schiller, με τη φωνή της Δήμητρας, προς τον Άνθρωπο της εποχής του και να αναρωτηθούμε, μεταφερόμενοι στο σήμερα πια, κατά πόσο η καταναλωτική απληστία, αυτή η κοντόφθαλμη λογική που δεν αναγνωρίζει καμία δέσμευση πέρα από την προσωπική ευδαιμονία, προάγει την ηθική και διανοητική ολοκλήρωση του ανθρώπου. Το σύγχρονο παγκόσμιο χωριό μεθυσμένο από την τεχνολογική υπεροπλία του Δυτικού πολιτισμού, έχοντας απωλέσει προ πολλού κάθε αίσθημα δικαίου, καλπάζει ολοταχώς προς τον αφανισμό του!

ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΜΕΤΑ....ΣΥΝΕΧΙΖΩ

Ένα χρόνο πριν, ξεκίνησα αυτή την περιπέτεια στον κυβερνοχώρο με μια επισήμανση, στο πρώτο post, που αφορούσε σε μια προσωπική αλλαγή στάσης. Ένα καινούργιο μότο «τη ζωή τη ζούμε και την περιγράφουμε» ήρθε να αντικαταστήσει το παλιό «τη ζωή τη ζούμε, δεν την περιγράφουμε». Αυτό σημαίνει ότι αναγνωρίζω τη στρατηγική σημασία της προσωρινής απόσυρσης από τη μάχη της καθημερινότητας, επαναπροσδιορίζοντας τη θέση μου για να ξαναριχτώ, με νέα όπλα και δυνάμεις, στην περιπέτεια της ζωής.
Ποιός ο ρόλος του blog σ' αυτήν την αέναα τροφοδοτούμενη διαδικασία; Μάθηση είναι η κρυμμένη λέξη, σε μια παράλληλη εμπειρία με αυτήν της πραγματικής πραγματικότητας. Και όταν λέω μάθηση δεν εννοώ φυσικά το οικονομίστικο αίτημα της «δια βίου εκπαίδευσης» που έχει σαν μοναδικό φόντο την ποσοτική - χρηματική αποτίμηση της ζωής. Εννοώ τη διαρκή αυτοβελτίωση τη συνεχή επανεύρεση του εαυτού, επεκτείνοντας το εννοιολογικό πλάτος του Γιάννη που τρέφεται και μέσα από τον Pico. Τι μαθαίνω; Μαθαίνω κατ’ αρχήν να εκφράζομαι, καθότι μη επαγγελματίας, καλλιεργώντας ταυτόχρονα το προσωπικό μου ύφος. Μαθαίνω επίσης, καθόσον δεν ψωμίζομαι ασκώντας Κριτική Κινηματογράφου ή Φιλοσοφία, να φιλτράρω τις θεωρητικές μου αναζητήσεις καλλιεργώντας μια διαλεκτική σχέση γνώσης - άγνοιας, όχι μόνο με όσα μελετώ στο παρόν, αλλά και με όσα μελέτησα στο παρελθόν και κατάφερα να λησμονήσω. Και το κυριότερο από όλα, μαθαίνω να εμπιστεύομαι το δικό μου μονοπάτι δημιουργώντας το. Αυτό το φιλικό χτύπημα στην πλάτη, μέσα από τα λιγοστά σχόλια στο δικό μου blog και τα περισσότερα σε δημοφιλέστερες ιστοσελίδες που έχω παρέμβει με γεμίζουν δύναμη για να συνεχίσω. Και συνεχίζω.....

ΥΓ. Δεν ξεχνώ την ώθηση που μου έδωσε, εν’ αγνοία του, ένα «Πρόσωπο» απλά ευελπιστώ να επανέλθω όταν πληρωθεί ο χρόνος.

Ο FREUD, Ο EDUART & ΟΙ ΑΛΛΟΙ

Αυτές τις μέρες «άνοιξε» μια πολλή ενδιαφέρουσα συζήτηση περί ψυχανάλυσης, σαν αδήριτη ανάγκη ενδοσκοπικής καταβύθισης με σκοπό την ενοποίηση των σκόρπιων θραυσμάτων της ψυχικής ζωής. Αναγνωρίζοντας σε όλη αυτή την ιστορία κάτι από μένα, πως αλλιώς να κατανοήσουμε άραγε τον κόσμο που μας περιβάλλει, συναντήθηκα χτες βράδυ, σε μια «περίεργη» για μένα συγκυρία και αφού μεσολάβησε μια αναβολή, με τον «Eduart» την καλή ταινία της Αγγελικής Αντωνίου. Για να σας βάλω λίγο στο πνεύμα η ταινία αναφέρεται στο συγκλονιστικό διπλό οδοιπορικό ενός νεαρού Αλβανού λαθρομετανάστη από την Αλβανία στην Ελλάδα και τούμπαλιν. Σε αυτή τη διπλή διαδρομή το αρχικό όνειρο του ροκ σταρ μετουσιώνεται στο φόνο ενός μεσήλικα ομοφυλόφιλου με σκοπό τη ληστεία. Η καθοδική διαδρομή της αμαρτίας, σε μια ντοστογιεφσκικής έμπνευσης σενάριο από αυτά που μόνο η ζωή ξέρει να σκαρώνει (η ταινία βασίζεται σε πραγματικά περιστατικά), ακολουθείται από την ανοδική της εξιλέωσης. Έτσι η επιστροφή του στην Αλβανία και ο εγκλεισμός του στις φυλακές, για άσχετο με το φόνο λόγο, συνοδεύεται από μια σταδιακή ψυχολογική μεταστροφή, που καταλήγει πίσω στην Ελλάδα και την οικιοθελή του παράδοση στις αρχές για το φόνο που διέπραξε ένα χρόνο πριν.
Πώς συνδέονται αυτές οι δυο φαινομενικά άσχετες μεταξύ τους ιστορίες στο, έτσι και αλλιώς, διεστραμμένο μου μυαλό; Σκέφτομαι πως η ψυχανάλυση, παράλληλα με την επαναστατική πράξη επαναφοράς στο προσκήνιο της ιστορίας των άλογων στοιχείων του ανθρώπινου ψυχισμού, οδήγησε στις έσχατές τις συνέπειες τη φιλοσοφική αντίληψη περί εγωιστικού ανθρώπου, μέσω μιας καταβύθισης που πολλές φορές κινδυνεύει να καταλήξει ομφαλοσκοπική. Απέναντι στην αναγνώριση της εγωιστικής προδιάθεσης σαν συστατικό χαρακτηριστικό του ανθρώπινου ψυχισμού έχουν συνταχθεί πολλά ρεύματα φιλοσοφικής σκέψης. Αρκεί να θυμηθούμε ότι ο εμπνευστής του οικονομικού Φιλελευθερισμού Adam Smith πρεσβεύει στο ηθικό πεδίο, παράλληλα με την αγορά του ελεύθερου ανταγωνισμού, την ενοποιητική αρχή της «ηθικής αίσθησης». Τι θέλω να πω με όλα αυτά; Αναστοχαστική διάθεση οπωσδήποτε ναι, αλλά χωρίς να χάνουμε από το βλέμμα μας την, έτσι κι αλλιώς κουτσουρεμένη από την καταναλωτική ιδιώτευση, κοινωνική μας διάσταση. Μέσω αυτής μπορούμε να απαλύνουμε τη συγκρουσιακή σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα στις εσωτερικευμένες κοινωνικές αρχές (υπερεγώ) και τις επιθυμητικές μας ενορμήσεις (προεγώ), οικοδομώντας την πολυπόθητη στέρεη προσωπικότητα. Φαντάζομαι ότι όλοι αναγνωρίζουμε σήμερα τις παρενέργειες αυτού του είδους ατελούς συμπεριφοράς, όχι μόνο στο επίπεδο των διαπροσωπικών και των ευρύτερων κοινωνικών σχέσεων, αλλά και στη σχέση του ανθρώπου εν γένει, με το φυσικό του περιβάλλον. Και φυσικά ο πόνος, για να ξαναγυρίσω στη θεματολογία της ταινίας, είναι ένα από τα σχολεία σφυρηλάτησης της κοινωνικής μας ταυτότητας.
Κλείνω, ενθυμούμενος τον Pablo Nerouda: «πιο πλατύς χώρος από τον πόνο δεν υπάρχει - κι’ άλλο σύμπαν από αυτό που αιμορραγεί δεν υπάρχει».

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ (300)

Είδα την ταινία «300» σε σκηνοθεσία Zack Snyder με τους Gerard Butler, Lena Headey, Dominic West, David Wenham, Vincent Regan, Rodrigo Santoro στους πρωταγωνιστικούς ρόλους.
480 π.Χ. Τριακόσιοι Σπαρτιάτες υπό τη βασιλεία του Λεωνίδα κατευθύνονται, μαζί με 700 Πλαταιείς, στις Θερμοπύλες για να αντιμετωπίσουν τη στρατιά του επελαύνοντα βασιλιά των Περσών Ξέρξη. Ο πολλαπλάσιος Περσικός στρατός εγκλωβίζεται στα στενά των Θερμοπυλών μη μπορώντας να αναπτυχθεί σε θέση μάχης, μέχρι που ο Εφιάλτης δίνει τη λύση, προδίδοντας το μυστικό μονοπάτι που οδηγεί στις πλάτες των αμυνόμενων Ελλήνων. Οι Σπαρτιάτες πολεμούν μέχρι ενός, αφήνοντας άφθαρτη παρακαταθήκη να διατρέχει τους αιώνες το ρητό: «ω ξείν αγγέλειν Λακεδαιμονίοις, ότι τήδε κείμεθα, τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι».
Το σενάριο που υπογράφεται από το σκηνοθέτη και τον Kurt Johnstad, βασίζεται στο ομότιτλο κόμικ του Frank Miller. Πηγή έμπνευσης του Miller, σύμφωνα με δήλωσή του, αποτελεί η κινηματογραφική ταινία του 1962 «ο Λέων της Σπάρτης». Έχοντας αυτό κατά νου αντιλαμβανόμαστε ότι το κίνητρο των «300» δεν μπορεί να είναι η ιστορική αναπαράσταση. Παρόλο που δεν τα πηγαίνει ιδιαίτερα άσχημα σε αυτόν τον τομέα κάποιο άλλο είναι το σημείο αναφοράς. Μιλάμε φυσικά για την ανάδειξη δυο διαφορετικών κοσμοθεωριών και την αναμενόμενη σύγκρουσή τους, στο φυσικό σταυροδρόμι Δύσης και Ανατολής. Από τη μια, μια χούφτα εξαιρετικών πολεμιστών στα όρια του υπεράνθρωπου, μια ομάδα ελεύθερων ανθρώπων που επιλέγουν να θυσιάσουν τη ζωή τους υπερασπιζόμενοι τη μεγίστη των φυλετικών αρετών, την ανδρεία, και από την άλλη ένα συνοθύλευμα αποτελούμενο από απρόσωπες καρικατούρες χωρίς ατομική βούληση, που υπάρχουν μόνο για να ικανοποιούν τα καπρίτσια του θεϊκού μονάρχη. Το επίκαιρο του μηνύματος, που εκκινεί από τη συγκρουσιακή θεωρία του Huntington, είναι κάτι παραπάνω από προφανές και συνοψίζεται στην ηθική ανωτερότητα του ορθολογικού Δυτικού πολιτισμού που υψώνεται σαν προστατευτική ασπίδα απέναντι στον κόσμο του μυστικισμού και της έλλειψης αρχών δικαιοσύνης. Ωραία και ηθικοπλαστικά όλα αυτά, αλλά νομίζω ότι μια προφανής ερώτηση υποσκάπτει όλο το σεναριακό οικοδόμημα. Πώς γίνεται να εκπροσωπείται ο ορθολογισμός από μια πολεμική φυλή που η διαιώνισή της βασίζεται στο θυμικό και προκρίνει σαν μέγιστη κοινωνική αξία την επίδειξη της ανδρείας στο πεδίο της μάχης; Οι διάλογοι επιπέδου me tarzan u jane απλά υπογραμμίζουν την έλλειψη δραματουργικής επεξεργασίας των χαρακτήρων. Κάτι που αναμένεται σε κάποιο βαθμό εφόσον η ταινία αντλεί την έμπνευσή της από ένα κόμικ.
Παρόλες τις αναφερόμενες σεναριακές ατέλειες η ταινία στέκεται και μάλιστα με το κεφάλι ψηλά εξαιτίας της υψηλής αισθητικής της. Σε αυτό συντελούν τόσο το σκηνοθετικό εύρημα της μετακόμικ αφήγησης όσο και η εξαιρετική φωτογραφία με τις χαρακτηριστικές χρωματικές μεταβάσεις. Εκεί που η αδρεναλίνη της αναμενόμενης αναμέτρησης φουντώνει, έντονα χρώματα με σημείο αναφοράς το κόκκινο διαδέχονται το αρχικό σχεδόν αποχρωματισμένο φόντο, ενώ το σκηνικό του θανάτου και της θυσίας γίνεται ακόμα πιο έντονο καθώς πνίγεται σε ένα μουντό πράσινο.
Πως τα καταφέρνουν εκεί στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού και συνταιριάζουν «φθηνά» αρώματα σε «ακριβές» συσκευασίες είναι πραγματικά απορίας άξιο!!

ΕΡΓΑΣΙΑ & ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ

Συναντήθηκα προχτές με μια φίλη, πολύ νέα και πολύ ξεζουμισμένη, έτσι έδειχνε τουλάχιστον, από τις επαγγελματικές της υποχρεώσεις, η οποία παρόλη την κούρασή της υπερθεμάτιζε υπέρ του σημαντικού ρόλου που παίζει η εργασία στη διαδικασία αυτοπροσδιορισμού του σύγχρονου ανθρώπου.
Ακούγοντας αυτά, η σκέψη μου ανέτρεξε στον Πολωνοεβραίο καθηγητή κοινωνιολογίας Zygmunt Bauman και το απολαυστικό βιβλίο του με τίτλο «Η εργασία, ο καταναλωτισμός και οι νεόπτωχοι». Εκεί εξετάζεται η έννοια της εργασίας στη νεωτερική εποχή σαν κοινωνικά αποδεκτή συνθήκη, οι μαρξιστικές καταβολές του καθηγητή είναι προφανείς, που στηρίζει τις υφιστάμενες οικονομικές σχέσεις καπιταλιστικού τύπου. Τι λέει με λίγα λόγια ο Bauman; Στην παραδοσιακή κοινωνία οι άνθρωποι δούλευαν έχοντας μια σταθερή, μετριοπαθή εικόνα των υλικών αναγκών που έπρεπε να ικανοποιήσουν. Η έννοια της ανθρώπινης ταυτότητας οικοδομούνταν, κατά κύριο λόγο, με βάση την οικογένεια, τα ήθη και τα έθιμα της κοινότητας, καθώς και τη θρησκεία. Ο ερχομός του συστήματος μαζικής παραγωγής με σημείο αναφοράς, στην πρώτη φάση της νεωτερικότητας, το εργοστάσιο, συνοδεύεται από τη γενικευμένη απροθυμία των εργατών να μισθώσουν την εργατική τους δύναμη. Μια σταυροφορία ξεκίνησε με στόχο την ηθική νομιμοποίηση της ρουτίνας της επαναλαμβανόμενης, αποκομμένης από το τελικό προϊόν, εργασίας. Τα χαρακτηριστικά της φιλοπονίας, της προσοχής στη λεπτομέρεια και της αφοσίωσης, αυτονόητες αναγκαιότητες όσο ο προνεωτερικός τεχνίτης διατηρεί τον έλεγχο του συνόλου της εργασίας του, έπρεπε να επαναπροσδιοριστούν από τη στιγμή που το εργοστασιακό σύστημα χρειαζόταν ανθρώπινα μέρη και όχι ολόκληρα ανθρώπινα όντα. Σημαντικό ρόλο σ' αυτή τη διαδικασία έπαιξε το δόγμα του προορισμού και η προτεσταντικής έμπνευσης εκδοχή της επίγειας δέσμευσης του ανθρώπου μέσω της σκληρής εργασίας. Όλα αυτά, για να μην πλατιάσω περισσότερο, συνεισέφεραν στην οικοδόμηση της ταυτότητας του σύγχρονου ανθρώπου, κατά κύριο λόγο ως επαγγελματικής ταυτότητας, παρέχοντας ασφαλή κριτήρια συνολικής αποτίμησης του βίου. Αυτή η διαδικασία τίθεται σήμερα σε αμφισβήτηση καθώς έχουμε περάσει από την κοινωνία των παραγωγών στην κοινωνία των καταναλωτών. Εδώ οι άνθρωποι δεν προσδιορίζονται πλέον από το τι παράγουν, αλλά από το τι καταναλώνουν. Η μόνη σταθερή ταυτότητα του καταναλωτή αφορά στην αέναα τροφοδοτούμενη επιθυμία και τη συνακόλουθη ικανότητά του να καταναλώνει υλικά αγαθά και εμπειρίες. Η ηθική της εργασίας αποσυνδεμένη από την παραγωγική ικανότητα του ανθρώπου έχει να συνεισφέρει μονάχα στην ηθική νομιμοποίηση των εχόντων, πριν την οριστική της απαξίωση. Είσαι φτωχός σημαίνει ότι είσαι αποκλεισμένος από οτιδήποτε εκλαμβάνεται σήμερα ως κανονική ζωή, με αποκλειστικά δική σου ευθύνη. Μια φαινομενικά άπειρη ποσότητα ελεύθερου χρόνου συνοδεύεται από την αδυναμία χρήσης του. Η κατάρρευση της αυτοεκτίμησης και η εσωτερίκευση αισθημάτων ντροπής και ενοχής είναι τα ψυχολογικά, ατομικά επακόλουθα αυτής της διαδικασίας συλλογικής απομείωσης. Αντίστοιχα, το σύγχρονο κράτος πρόνοιας σημαινόμενο αρνητικά σαν απουσία καταναλωτικής επιλογής φαίνεται να πνέει τα λοίσθια, ενώ και η συναφής με το κράτος πρόνοιας έννοια της ανεργίας, ως συντήρηση ενός εφεδρικού εργατικού δυναμικού έτοιμου να χρησιμοποιηθεί στην παραγωγική διαδικασία κατά την ανοδική φάση του οικονομικού κύκλου, έχει χάσει πλέον, για τους ίδιους λόγους, το νόημά της. Είναι η πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία που οι φτωχοί φαίνεται να μην έχουν λόγο κοινωνικής ύπαρξης. Και καταλήγει ο Bauman, εμφορούμενος από την ιδέα της «ηθικής αίσθησης», κοινής σε όλους τους ανθρώπους. «Η ύπαρξη της φτώχειας σε κοινωνίες αφθονίας αποτελεί έναν ηθικό παραλογισμό μια διαστρέβλωση της ηθικής φύσης του ανθρώπου».
Εσείς τι λέτε;

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ (Ο ΚΑΘΟΔΗΓΗΤΗΣ)

Είδα την ταινία «Ο Καθοδηγητής», όπως μεταφράστηκε στα ελληνικά ο πρωτότυπος τίτλος «The good shepherd», σε σκηνοθεσία Robert de Niro με τους Matt Damon, Angelina Jolie, Alec Baldwin, Robert De Niro, William Hurt, Timothy Hutton, Martina Gedeck στους πρωταγωνιστικούς ρόλους.
Ο Έντουαρτ Μπελ Ουίλσον απόφοιτος του Yale και μέλος της αδελφότητας Skulls & Bones στρατεύεται σαν μυστικός πράκτορας, παραμονές του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, στην υπηρεσία της νεοσυσταθείσας, από τους Αμερικανούς, O.S.S. Διοικητής της υπηρεσίας συλλογής πληροφοριών και ταυτόχρονα στρατολόγος νέων στελεχών ορίζεται ο στρατηγός Σάλιβαν. Λίγο μετά το γάμο του με την Μάργκαρετ Ράσσελ ο Ουίλσον μεταβαίνει στην Ευρώπη όπου μαίνεται ο πόλεμος. Το τέλος του τον βρίσκει στο Βερολίνο, να οργανώνει το μεταπολεμικό πληροφοριακό δίκτυο. Η επιστροφή του πίσω στην πατρίδα συνοδεύεται από την οδυνηρή ανακάλυψη του αγεφύρωτου χάσματος που έχει δημιουργηθεί, προϊόντος του χρόνου, ανάμεσα σε αυτόν, τη γυναίκα του και το γιό του. Θα μπορέσει να αναπληρώσει τον χαμένο χρόνο; Το ερώτημα αυτό μετεωρίζεται καθώς οι πολιτικές εξελίξεις τρέχουν με ραγδαίους ρυθμούς. Έτσι το 1947 επί προεδρίας Τρούμαν η O.S.S. μετονομάζεται σε Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών, επί το γνωστότερο C.I.A. Ο Ουίλσον, πάντα υπό την καθοδήγηση του στρατηγού Σάλιβαν, αναλαμβάνει το τμήμα αντικατασκοπείας, δίνοντας το στίγμα στην πρώτη περίοδο του «Ψυχρού πολέμου» που εγκαινιάζεται με τη συνθήκη της Γιάλτας και ολοκληρώνεται με την αποτυχημένη επέμβαση στον κόλπο των Χοίρων, το 1961, επί προεδρίας Kennedy. Εκείνη τη χρονιά ο Έντουαρτ Τζούνιορ που έχει, στο μεταξύ, στρατευθεί στην υπηρεσία της C.I.A., παίζει ενεργό ρόλο στη διαρροή της πληροφορίας της απόβασης στη Σοβιετική πλευρά. Μια διπλή πράκτορας παγιδεύει το γιο του αρχιπράκτορα, θέτοντας σε κίνδυνο την ενότητα της υπηρεσίας καθώς οδηγεί στο πρώτο μεγάλο φιάσκο από την εποχή της σύστασής της. Το χάσμα ανάμεσα σε γιό και πατέρα βαθαίνει ακόμα περισσότερο...
Ο «Καθοδηγητής» είναι ένα κατασκοπικό θρίλλερ που βασίζεται σε πραγματικά περιστατικά. Το σενάριο που φέρει την υπογραφή του Eric Roth, οργανώνεται σε δυο κατευθύνσεις. Η πρώτη αφορά στην προσωπική ιστορία του μυστικού πράκτορα Ουίλσον, ενώ η δεύτερη σκιαγραφεί τον κατασκοπευτικό παραλογισμό που επέδειξαν οι, πάλαι ποτέ, υπερδυνάμεις κατά την ψυχροπολεμική περιόδο. Ας ρίξουμε μια ματιά σε καθεμιά από αυτές. Στην πρώτη κατεύθυνση βλέπουμε να οικοδομείται ένας απρόσωπος γραφειοκρατικός χαρακτήρας, ένα ρομποτικό υπερόπλο που θυσιάζει την προσωπική του ζωή στο βωμό του καθήκοντος απέναντι στην πατρίδα και την αδελφότητα που εκπροσωπεί. Ακόμα και τη στιγμή που η ζωή του μονάκριβου γιού του τίθεται σε κίνδυνο, ο Ουίλσον κατορθώνει να ισορροπήσει ανάμεσα στο Υπηρεσιακό και το προσωπικό συμφέρον. Οι μοναδικές περιπτώσεις, που ο αρχιπράκτορας παρεκκλίνει συναισθηματικά αφορούν στην εκτέλεση του πρώην καθηγητή του και μια απρόσμενη συνάντηση με την πρώην ερωμένη του. Αντιστοιχούν όλα αυτά σε μια πραγματική πραγματικότητα; Νομίζω πως ο ανθρώπινος ψυχισμός είναι περισσότερο πολύπλοκος για να επιδέχεται τέτοιου είδους μανιχαϊκές απλοποιήσεις. Αυτό που προξενεί ακόμα μεγαλύτερη εντύπωση, ειδικά στη μητρόπολη του οικονομικού φιλελευθερισμού, αφορά στην απουσία του προσωπικού κινήτρου, σαν προωθητικού μηχανισμού που θέτει σε κίνηση την ιστορία, είτε με τη μορφή της επαγγελματικής ανέλιξης στην Υπηρεσία, είτε με τη μορφή υλικών απολαβών. Η μοναδική αναφορά που γίνεται σε μυστικούς λογαριασμούς, αφορά στον αξιωματούχο Άλλεν και αυτό με σχεδόν απαρατήρητο τρόπο. Στη δεύτερη κατεύθυνση το παζλ της ψυχροπολεμικής ιστορικής αναπαράστασης εμφανίζεται ελλιπές από τη στιγμή που εκλείπει το κομμάτι της μακαρθικής υστερίας που διατρέχει τις Ηνωμένες Πολιτείες κατά το πρώτο μισό της δεκαετίας του 1950. Με όλα αυτά έχουμε έναν σκοτεινό, αλλά ταυτόχρονα εξωραϊσμένο παράπλευρο κόσμο.
Περνώντας στα υφολογικά χαρακτηριστικά βλέπουμε την πλήρη αφομοίωση από τον De Niro, της σκηνοθετικής ματιάς του ανθρώπου που τον ανέδειξε, του Scorsese. Δηλαδή, συνεχή περάσματα από την προσωπική στην πολιτική ιστορία, με ρυθμικές εναλλαγές γρήγορων cut σε διερευνητικά slow motion στα πρόσωπα των πρωταγωνιστών. Τα σκορτζεζικής έμπνευσης χαρακτηριστικά δεν εξαντλούνται εδώ. Ο θεσμός της οικογένειας στη διευρυμένη εκδοχή της αδελφότητας, δίνει ένα βροντερό παρόν, ενώ και η εμβληματική φιγούρα του Joe Pesci κάνει ένα γρήγορο πέρασμα προς το τέλος της ταινίας. Η σκοτεινή φωτογραφία αποδίδει με ακρίβεια έναν κόσμο που κινείται στο παρασκήνιο της ιστορίας. Εκπληκτικός ο Damon, στο ρόλο του ρομποτικού υπαλλήλου με το διευρυμένο Υπερεγώ.
Ένα ατμοσφαιρικό κατασκοπικό θρίλερ που, παρόλες τις σεναριακές αδυναμίες που προαναφέραμε, αξίζει να δείτε.

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ (Η ΨΥΧΗ ΣΤΟ ΣΤΟΜΑ)

Είδα το έργο «Η Ψυχή στο στόμα» σε σκηνοθεσία Γιάννη Οικονομίδη με τους Ερρίκο Λίτση, Βαγγέλη Μουρίκη, Μαρία Κεχαγιόγλου, Γιάννη Βουλγαράκη, στους πρωταγωνιστικούς ρόλους.
Ο Τάκης είναι πενηντάρης εργαζόμενος σε βιοτεχνία. Υφίσταται αδιαμαρτύρητα τη λεκτική βία των συναδέλφων εργατών και του αφεντικού του. Ο Τάκης είναι παντρεμένος με παιδί. Η γυναίκα του είναι αλκοολική και τον απατά με τον αδερφό του αφεντικού του. Ο Τάκης έχει μια αδερφή, η οποία αντιμετωπίζει έντονα ψυχολογικά προβλήματα και θα πρέπει να την πάρει πίσω σπίτι του. Ο Τάκης έχει δανειστεί χρήματα από έναν τοκογλύφο, τα οποία αδυνατεί να επιστρέψει. Μια μέρα ο Τάκης θα εκραγεί…
Η δεύτερη, μετά το «Σπιρτόκουτο», ταινία του Οικονομίδη, παρουσιάζει με σοκαριστικό, είναι η αλήθεια, τρόπο, τη μεταμοντέρνα εκδοχή μιας κοινωνίας αυτιστικής, εγωπαθούς, προκλητικής και βίαιης. Το σενάριο που συνυπογράφεται από το σκηνοθέτη και τους συμμετέχοντες ηθοποιούς βασίζεται στον ατακαριστό λόγο. Κυκλικοί, βίαιοι, αντικριστοί μονόλογοι από ανθρώπους που δεν έχουν να περιμένουν κάτι από τη ζωή, από εξαθλιωμένα, χυδαία, προσωπεία που αντιλαμβάνονται τις σχέσεις, όπως και τον έρωτα, σαν πράξη επιβολής. Ανάμεσα στα διασταυρούμενα λεκτικά πυρά, που εκτοξεύονται από όλους εναντίον όλων, βρίσκεται ο Τάκης ο μοναδικός που αναλογίζεται βουβά το βούρκο, στον οποίο κυλιέται σε καθημερινή βάση. Τι θέλει να πει ο Οικονομίδης; Η γλώσσα σαν εργαλείο επικοινωνίας, που σημαίνεται από και ταυτόχρονα σημαίνει τις κοινωνικές αξίες κάθε εποχής, είναι ουσιαστικά απονεκρωμένη. Οι άνθρωποι δεν επικοινωνούν, δεν γνωρίζουν αλλήλους, απλά διεκπεραιώνουν υποθέσεις και ψυχικά τραύματα. Το δράμα του ιστορικού Υποκειμένου, ανατρέχοντας πίσω στη φιλοσοφία του γερμανικού ιδεαλισμού και τον Fichte, που αναγνωρίζεται προσδιοριζόμενο μέσα από τον Άλλο, ολοκληρώνεται με τη βίαιη οικειοποίησή του. Αυτή η οικειοποίηση που στο πραγματικό επίπεδο δεν μπορεί να είναι οριστική θα πρέπει να επαναβεβαιώνεται διαρκώς. Έτσι ακριβώς δεν οργανώνεται η σύγχρονη κοινωνία σε πραγματικό και συμβολικό επίπεδο; Η κυρίαρχη κουλτούρα της επιδεικτικής κατανάλωσης είναι κάτι άλλο πέρα από μια πράξη συμβολικής επιβολής; Υπάρχει άραγε λύτρωση; Εδώ ο Οικονομίδης δεν εμφανίζεται ιδιαίτερα αισιόδοξος. Η τελευταία πράξη του δράματος δεν μπορεί να είναι άλλη από ένα έγκλημα στρεφόμενο ενάντια στο συμβολικό «πατέρα» και την απειλή του φαντασιακού ευνουχισμού που εκπροσωπεί. Το καθημερινό μασάζ στο γόνατο του αφεντικού με τις κρυπτομοφυλοφιλικές του προεκτάσεις αυτό ακριβώς εκφράζει.
Περνώντας στα υφολογικά χαρακτηριστικά η μοναδική αίσθηση του ρυθμού, που επιτυγχάνεται μέσα από διαδοχικά κοντινά πλάνα στα πρόσωπα-φορείς της βίας, κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον του θεατή καθόλη τη διάρκεια της ταινίας. Στην απόδοση του νοσηρού κλίματος συμβάλλει τα μέγιστα η κλειστοφοβική φωτογραφία με τα μουντά χρώματα. Εξαιρετικό το cast των ηθοποιών που πλαισιώνουν τον πρωταγωνιστή. Ο Λίτσης σωματοποιεί πλήρως έναν, κατά βάση, βουβό ρόλο.
Μια ταινία γροθιά στο στομάχι του αστικού καθωσπρεπισμού, που μπορείτε να παρακολουθήσετε αποκλειστικά στον κινηματογράφο Μικρόκοσμος.

ΟΛΟΙ ΕΜΕΙΣ

Αφορμή για τα όσα ακολουθούν αποτέλεσε μια πολύ ενδιαφέρουσα ανταλλαγή απόψεων στο φιλόξενο www.prosopa.com, τις τελευταίες μέρες, σχετικά με το θάνατο και το νόημα της ζωής. Ανάμεσα στα άλλα που σχολίασα έγραψα το εξής: «Στη φυσική, ο πρώτος νόμος της θερμοδυναμικής είναι γνωστός ως νόμος διατήρησης της ενέργειας. Σύμφωνα με αυτόν η συνολική ενέργεια σε ένα κλειστό σύστημα παραμένει αμετάβλητη. Ο δεύτερος νόμος της θερμοδυναμικής αφορά στην περίφημη εντροπία, δηλαδή στην απώλεια ενός μέρους της μηχανικής ενέργειας που χρησιμοποιείται για την παραγωγή έργου, ως θερμότητα. Έτσι το σύμπαν, αν δεχτούμε ότι είναι κλειστό σύστημα, μέσα από αυτή την αέναη παραγωγή έργου, κινδυνεύει από θερμικό θάνατο. Σήμερα, σύμφωνα πάντοτε με τις τελευταίες απόψεις των φυσικών, η συνολική ενέργεια του σύμπαντος ισούται με το μηδέν. Δηλαδή ερχόμαστε από το τίποτα, πηγαίνοντας προς το τίποτα. Και για να το ελαφρύνω λίγο, ανάμεσα σε αυτά τα δύο άκρα του τίποτα, τρεμοσβήνει το δικό μας κάτι».
Εδώ θέλω να μιλήσω λίγο περισσότερο για αυτό το τίποτα που τρεμοσβήνει. Δυο φορές την εβδομάδα τρέχω στο λόφο του Αρδηττού, πίσω από το Καλιμάρμαρο στάδιο. Εκεί τις βραδινές ώρες με φόντο την Ακρόπολη, ακολουθώ το δικό μου μαραθώνιο, μη φανταστείτε τίποτα σπουδαίο, πέντε χιλιόμετρα. Διασταυρώνομαι, προσπερνώ ή με προσπερνούν, ανθρώπινες σκιές που αγωνίζονται το δικό τους αγώνα. Προσπαθώ να διακρίνω πρόσωπα, τις περισσότερες φορές ανεπιτυχώς στο μισοσκόταδο, ή χνάρια στο νοτισμένο από την υγρασία της νύχτας, χώμα. Νιώθω μια τεράστια περιέργεια για όλους αυτούς τους «αόρατους» συνοδοιπόρους της νύχτας. Πως βρεθήκαμε όλοι εμείς εκεί; Γιατί εμείς και όχι κάποιοι άλλοι; Άραγε έχουμε τις ίδιες ανάγκες, τις ίδιες αγωνίες; Έτσι πορευόμαστε χρόνια ολόκληρα, σε μια, κατά κύριο λόγο, βουβή συμμετρία. Απέναντι η Ακρόπολη φωταγωγημένη μας ευλογεί, θαρρείς, με τη σοφία των αιώνων που κουβαλάει στην πλάτη της. Τι θέλω να πω με όλα αυτά; Έτσι ακριβώς φαντάζομαι τη ζωή. Έναν συνεχή δρόμο άσκησης των αισθήσεων και των νοητικών διαδικασιών που διεγείρουν. Με κάποιους θα συμπορευτείς, κάποιους θα προσπεράσεις, ίσως γιατί είσαι πιο βιαστικός ή πιο προπονημένος, κάποιοι θα σε προσπεράσουν. Το τέρμα όμως μας περιμένει όλους, δυστυχώς χωρίς να το έχουμε καθορίσει. Αυτό που μπορούμε όμως να ορίσουμε είναι τη διαδρομή και το τέμπο της. Εντάξει, δε θα μας δαφνοστεφανώσει όλους, στο τέλος της διαδρομής, ο χρόνος. Ο Περικλής, ο Φειδίας, ο Πλάτωνας κέρδισαν το στοίχημα με το χρόνο. Πίσω από αυτούς εκατομμύρια άλλοι ήρθαν και χάθηκαν τα χνάρια τους, χωρίς να τους αφουγκραστεί καμμία ιστορία. Όμως, γνωρίζω ότι δίπλα σε κάθε επιφανή Poussin, υπάρχει ένας Georges De la Tour, δίπλα σε κάθε παιδί μια μητέρα, δίπλα σε κάθε εραστή μια ερωμένη, δίπλα σε ένα φίλο ένας προσιτός συνοδοιπόρος. Έχοντας όλα αυτά σαν φόντο, μπορούμε να συνεχίσουμε να ζούμε την καθημερινότητά μας, αγωνιζόμενοι να την υπερβούμε. Η υπέρβαση αφορά στις σχέσεις που δημιουργούμε. Οι σχέσεις για να παραμένουν ζωντανές απαιτούν κατανοητική συνύπαρξη. Η τελευταία προϋποθέτει την αυτοσυνείδηση, δηλαδή τη διαφύλαξη της έννοιας του Προσώπου ως ιστορικού υποκειμένου, απέναντι στη χρησιμοθηρία και τον καταναλωτικό εκμαυλισμό. Έτσι διασφαλίζεται η αναστοχαστική ανατροφοδότηση, τόσο σε προσωπικό, όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Αυτό, το ρίζωμα σε μια ουσιαστική ενότητα της οποίας αποτελούμε συστατικά μέρη, είναι για μένα η μοναδική θεραπεία απέναντι στη λήθη, το μοναδικό νόημα της ανθρώπινης περιπλάνησης, σε ένα σύμπαν βουβό και αδιάφορο.
Σήμερα, σε μια ακόμα ειρωνική συγκυρία της ζωής, πέθανε ένα πρόσωπο από το ευρύ οικογενειακό μου περιβάλλον. Ένας ακόμα κοινός άνθρωπος, για τον οποίο δεν θα γραφτεί καμία παράγραφος στο βιβλίο της ιστορίας. Ήταν κάποτε μια όμορφη γυναίκα που στοίχειωνε τις άγουρες ερωτικές μου φαντασιώσεις. Οι δικοί της, απόλυτα κοντινοί άνθρωποι, θα αναλάβουν να κρατήσουν αναμμένο το κερί της μνήμης, απέναντι στο απαλό αεράκι της λησμονιάς. Όλοι οι υπόλοιποι, «ας είμαστε ρεαλιστές, ας επιζητούμε το ανέφικτο». Ή αλλιώς με τα λόγια του Montaigne, «το να φιλοσοφεί κανείς σημαίνει ότι μαθαίνει τον τρόπο για να πεθάνει».

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ (ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ IWO JIMA)

Είδα την ταινία «Γράμματα από το Iwo Jima» σε σκηνοθεσία Clint Eastwood με τους Ken Watanabe, Kazunari Ninomiya, Tsuyoshi Ihara, στους πρωταγωνιστικούς ρόλους.
Φεβρουάριος 1945 Β΄ παγκόσμιος πόλεμος. Οι σύμμαχοι έχουν αποφασίσει να τερματίσουν τον πόλεμο που μαίνεται στο θέρετρο του Ειρηνικού ωκεανού κάνοντας απόβαση στα Ιαπωνικά νησιά. Μια από τις πιο σημαντικές και αιματηρές μάχες ήταν εκείνη που αφορούσε στην κατάληψη του νησιού Iwo Jima από τους Αμερικανούς πεζοναύτες. Στην ταινία παρακολουθούμε την κατάληψη του νησιού ιδωμένη από την Ιαπωνική πλευρά. Κεντρικά πρόσωπα είναι ο στρατηγός Κουριμπαγιάσι, που έρχεται σε αντιπαράθεση με το επιτελείο του εξαιτίας της επιλεγόμενης κλεφτοπολεμικής αμυντικής τακτικής και της αμερικάνικης στρατιωτικής του εκπαίδευσης, ο βαρώνος αντισυνταγματάρχης Νίσι, ένας φιλελεύθερος εστέτ ολυμπιονίκης Ιππασίας και ο επιστρατευμένος φούρναρης Σάϊγκο που αγωνιά να επιστρέψει πίσω ζωντανός, τηρώντας την υπόσχεση που έχει δώσει στη γυναίκα του.
Ο Clint Eastwood ολοκληρώνει την αναφορά του στην ΑμερικανοΙαπωνική σύγκρουση που ξεκίνησε με τις «Σημαίες των Προγόνων μας», με μια σπουδαία ταινία. Το σενάριο υπογραμμένο από την Iris Yamashita βασίζεται στα θαμμένα στη γη ανεπίδωτα γράμματα των Γιαπωνέζων στρατιωτών. Ενώ η πρώτη ταινία περιστρέφεται γύρω από την πολιτικοοικονομική εκμετάλλευση του ηρωϊσμού των απλών στρατιωτών, εδώ δεν υπάρχουν ήρωες, παρά μόνο πόνος και απελπισία. Οι ανθρώπινες ζωές θυσιάζονται για ακόμη μια φορά, με ένα διαφορετικό από την πρώτη ταινία τρόπο, στο βωμό του πολιτικού συμβολισμού. Γιατί η Ιαπωνική πολιτική ηγεσία γνωρίζει ότι το νησί θα πέσει στα χέρια των Αμερικανών, εφόσον εκλείπει η ναυτική υποστήριξη. Το μήνυμα όμως πρέπει να είναι σαφές. Η νίκη σας θα είναι πύρρειος εφόσον αποφασίσετε να κάνετε απόβαση στο κυρίως σύμπλεγμα των Ιαπωνικών νησιών. Η στρατιά των πιστών Ασσασίνων του Χασάν Ιμπν Σαμπάχ του θρυλικού «Γέρου του βουνού» είναι εδώ για να τρομοκρατήσει, ακόμα μια φορά, τους επίδοξους κατακτητές. Η κοντόφθαλμη Ιαπωνική ηγεσία δικαιώνεται προσωρινά καθώς οι Αμερικανοί δεν αποτολμούν να πατήσουν σε Ιαπωνικό έδαφος. Όμως τα τραγικά γεγονότα στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι ένα χρόνο αργότερα έρχονται για να καταδείξουν ότι η καθαγιασμένη, από τον κώδικα των Σαμουράϊ, αυτοκτονία ως ύψιστο καθήκον και υποχρέωση μπροστά στην αποτυχία, δεν έχει θέση στο σύγχρονο κόσμο. Αυτή ακριβώς τη διευρυμένη προσωπικότητα, που αναδύεται σε βάρος της παραδοσιακής συλλογικότητας, έρχονται να αναδείξουν οι τρείς βασικοί πρωταγωνιστές, ο καθένας για τους δικούς του λόγους. Με αυτό τον πλάγιο τρόπο αποτίνεται ένας φόρος τιμής στις αξίες του Δυτικού πολιτισμού, που στηλιτεύθηκαν τόσο έντονα στην πρώτη ταινία.
Περνώντας στα υφολογικά χαρακτηριστικά, η μοναδική αίσθηση του ρυθμού κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον του θεατή για 140 λεπτά, χωρίς να καθίσταται απαραίτητη η προσφυγή σε εντυπωσιακές σκηνές μάχης. Οι προσωπικές ιστορίες τονίζουν με ένα λιτό και περιεκτικό τρόπο το παράλογο του πολέμου. Χαρακτηριστική η σκηνή του Ιάπωνα λοχία που ενώ έχει αποφασίσει να πεθάνει ζωσμένος με νάρκες, δεν αντέχει την μακριά αναμονή του θανάτου και παραδίδεται στους Αμερικανούς. Μοναδική παραφωνία στο σκηνοθετικό οικοδόμημα, η παρατεταμένη έμφαση στην αμυντική οχύρωση του νησιού. Εξαιρετική η φωτογραφία, εμπνευσμένη θαρρείς από τη σφαγή της Χίου του Delacroix, δεν θα μπορούσε να αποτυπώσει καλύτερα την απελπισία, την ερήμωση και το θάνατο. Ο Ken Watanabe στο ρόλο του ορθολογιστή στρατηγού, ο Kazunari Ninomiya στο ρόλο του φοβισμένου αρτοποιού που βαφτίζεται στρατιώτης και ο Tsuyoshi Ihara στο ρόλο του βαρόνου με το μπλαζέ ύφος του κοσμοπολίτη και τα φιλελεύθερα ιδεώδη, συνθέτουν μια εξαιρετική τριάδα πρωταγωνιστών.
Η καλύτερη ταινία του εβδομηνταεξάχρονου, με την εφηβική παρόρμηση, Clint, υποψήφια για τέσσερα όσκαρ, που δεν πρέπει να χάσετε.

ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ

Σήμερα θα μιλήσουμε για τον Έρωτα. Τρείς ιστορίες θα αναλάβουν να ξυπνήσουν μέσα μας λησμονημένους απόηχους. Η πρώτη έλκει την καταγωγή της από την αρχαιοελληνική ποίηση, η δεύτερη από την αρχαιοελληνική φιλοσοφική γραμματεία και η τρίτη από την ιουδαϊκή θεολογία. Θα ξεκινήσουμε από το Ησίοδο και την κοσμογονία του. Εκεί, «στις απαρχές της ανθρώπινης ιστορίας υπάρχουν τρία φύλα: το αρσενικό, το θηλυκό και το ανδρόγυνο. Το τελευταίο αυτό φύλο ήταν δυνατό, έξυπνο και απειλούσε τους θεούς. Για να το υποτάξει ο Δίας αποφασίζει να το διαιρέσει. Έκτοτε τα χωρισμένα μισά αναζητούν το συμπληρωματικό τους». Συνεχίζουμε με το πλατωνικό Συμπόσιο. Ο λόγος στο Σωκράτη, ο οποίος αφηγείται στους συμποσιαζόμενους το διάλογο που είχε με τη Διοτίμα από τη Μαντίνεια. Η Διοτίμα αρχίζει λέγοντας ότι «ο Έρωτας είναι ένας δαίμονας, ένα πνεύμα, που ζει μεταξύ θεών και ανθρώπων φέρνοντας σε επικοινωνία το φως με τη σκιά. Είναι γιος του Πόρου και της Πενίας. Ως γιος του Πόρου, μοιράζει αγαθά. Ως γιος της Πενίας, αναζητά τον πλούτο». Και καταλήγουμε με τον Αδάμ και την Εύα στην ιστορία των οποίων συμπυκνώνεται η περιπέτεια όλων των εραστών επί γής. «Ο παράδεισός τους, το αιώνιο παρόν, βρίσκεται επέκεινα του χρόνου. Εκεί, κάθε ζωντανό πλάσμα ζει σε απόλυτη αρμονία με τον εαυτό του και το περιβάλλον. Το αμάρτημα του Αδάμ και της Εύας τους κατακρημνίζει στη φθορά του χρόνου, την τυχαιότητα, τον πόνο και το θάνατο».
Τι μας λένε οι παραπάνω ιστορίες, μερικές χιλιάδες χρόνια πριν την έλευση της ψυχανάλυσης; Ότι είμαστε όντα ατελή, υποκείμενα στη φθορά και τη λήθη. Η ερωτική επιθυμία είναι διαρκής δίψα για τελείωση, δίψα για το Άλλο. Και το υπερφυσικό είναι το ουσιαστικό και το υπέρτατο Άλλο. Κάθε ζευγάρι εραστών ξαναζεί την ιστορία των πρωτόπλαστων, τον παράδεισο και την απώλεια του παραδείσου. Αγκαλιάζοντας το ποθούμενο πρόσωπο προσεταιριζόμαστε την ετερότητα προσβλέποντας ουσιαστικά στην κατοχή της. Ταυτόχρονα όμως χανόμαστε οι ίδιοι σαν πρόσωπα για να ξαναβρεθούμε ως αίσθηση. Όσο η αίσθηση γίνεται πιο έντονη, το κορμί που αγκαλιάζουμε γίνεται πιο αχανές. Το σαρκικό αγκάλιασμα είναι η κορύφωση του κορμιού και η απώλεια της ταυτότητας. Ηδονική πτώση σε ένα αρχέγονο βάθος, αντίληψη του χρόνου ως ενότητα, συμπύκνωση της ζωής σε μια στιγμή. Ο Εραστής συναντιέται με το Μύστη. Η κυκλική πορεία ολοκληρώνεται καθώς το αμάρτημα αναίρεσης της παρουσίας του άλλου ακολουθεί η ποινή εγκατάστασης της ετερότητας. Ο χρόνος που μας κατοικεί μας ερημώνει...
Ή αλλιώς σκέψεις πάνω στον έρωτα, τη ζωή και το επέκεινα, με αφορμή την ημέρα της γιορτής των ερωτευμένων.

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ (Ο ΛΑΒΥΡΙΝΘΟΣ ΤΟΥ ΠΑΝΑ)

Είδα την ταινία «Ο Λαβύρινθος του Πάνα» σε σκηνοθεσία Guillermo Del Toro με τους Sergi Lopez, Ariadna Gil, Maribel Verdu και τη ενδεκάχρονη Ivana Baquero, στους πρωταγωνιστικούς ρόλους.
Ισπανία 1944. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου η Κάρμεν μετακομίζει με την κόρη της Οφηλία στο σπίτι του καινούργιου της συζύγου Βιντάλ. Ο Βιντάλ, λοχαγός στο στρατό του δικτάκτορα Φράνκο αναλαμβάνει να εκκαθαρίσει την περιοχή από τα υπολείματα των ανταρτών του Δημοκρατικού στρατού την ώρα που η Οφηλία αναλύπτει στον κήπο του νέου της σπιτιού ένα μυστηριώδη λαβύρινθο. Ο Φαύνος, φρουρός του λαβύρινθου, θα αποκαλύψει στην Οφηλία την ιστορία μιας χαμένης πριγκίπισσας. Η επιτυχής εκτέλεση τριών επικίνδυνων αποστολών θα ταυτοποιήσει την Οφηλία με την πριγκίπισσα, εγκαθιστώντας την στο βασίλειο της αιωνιότητας όπου ανήκει, αλλά και θα τη φέρει αντιμέτωπη με το λοχαγό Βιντάλ.

«Ο Λαβύρινθος του Πάνα», ακροβατώντας στα όρια μεταξύ πραγματικού και φανταστικού, συνιστά το ιδανικό κινηματογραφικό αντίστοιχο του «μαγικού ρεαλισμού» που εκπροσωπεί στη λογοτεχνία ο Gabriel Garcia Marquez. Το σενάριο που φέρει και αυτό την υπογραφή του Del Toro, συνιστά μια καταγγελία του ολοκληρωτισμού και ταυτόχρονα έναν ύμνο στην ηθική υπεροχή του ελεύθερου ανθρώπου. «Η υπακοή για την υπακοή αφορά σε ανθρώπους της δικής σου κατηγορίας», πετάει στα μούτρα του λοχαγού Βιντάλ ο ουμανιστής γιατρός μέλος του Δημοκρατικού στρατού. Ο παλιός νιτσεϊκός διαχωρισμός ανάμεσα στο απολλώνειο και το διονυσιακό στοιχείο, δηλαδή ανάμεσα στο Λόγο και τη Βούληση, όπως εκφράζεται από το θεό Πάνα και τη ρωμαϊκή εκδοχή του το Φαύνο, επιστρέφει σαν ένα δέον που μένει να εκπληρωθεί. Αυτό το δέον, η «ηθική αίσθηση» του Σκωτικού Διαφωτισμού, που αντιπαρατάσσεται στην ατομιστική, χρησιμοθηρική χρήση του Λόγου, συνιστά, σύμφωνα με το σενάριο, ένα βασικό ανθρωπολογικό διαχωρισμό. Γι’ αυτό η μικρή Οφηλία βρίσκει ενστικτωδώς το σύμμαχό της στο πρόσωπο της οικιακής βοηθού Μερσέντες, αποστρεφόμενη το πρόσωπο του λοχαγού Βιντάλ. Γι’ αυτό ο Βιντάλ και ο κόσμος που εκπροσωπεί, φαντάζει απάνθρωπα ψεύτικος σε σχέση με τον Πάνα και τον κόσμο των ξωτικών που τον περιβάλλει. Το μήνυμα, λέει ο Del Toro, είναι πρόσκαιρα απαισιόδοξο. Οι Οφηλίες του κόσμου αυτού καταδικασμένες ίσως σε κάποιο προσωρινό δικαστήριο, εμφανίζονται δικαιωμένες στο μεγάλο δικαστήριο της Ιστορίας. Εκεί, όπου δεν υπάρχει χώρος για ονομαστικό προσκλητήριο, η ανθρωπινότητα, δηλαδή η έννοια του συμπάσχειν, επιστρέφει σαν ηθικότητα καθαγιάζοντας τον αγώνα ζωής των απλών ανθρώπων. Κατ’ αυτό τον τρόπο εξανθρωπίζεται η ιστορία και προσεγγίζεται αισιόδοξα το μέλλον του ανθρώπινου γένους.
Περνώντας στα υφολογικά χαρακτηριστικά, το βασικό σκηνοθετικό αίτημα που έχει να ικανοποιήσει ο Del Toro αφορά στην εναρμόνιση του πραγματικού με το εξωπραγματικό, προκρίνοντας τελικά τον φανταστικό κόσμο της Οφηλίας σε βάρος του απάνθρωπου φασιστικού καθεστώτος. Αυτό επιτυγχάνεται με την εκπληκτική φωτογραφία του Guillermo Navarro, που στήνει εξαρχής μια ιδανική χρωματική ου-τοπία, την επιβλητική μουσική επένδυση του Javier Navarrete και την αρμονική αλληλοδιείσδυση των δυο ιστοριών. Συγκινητική η Ivana Baquero στο ρόλο της Οφηλίας και λιτός ο Sergi Lopez στο ρόλο του απάνθρωπου λοχαγού.
Μια εξαιρετική ταινία που δεν θα πρέπει να χάσετε. Η αίσθηση που προκάλεσε ακόμα και στο χολυγουντιανό κατεστημένο, που δεν φημίζεται για τα αμιγώς καλλιτεχνικά κριτήρια αξιολόγησης των έργων, είχε σαν αποτέλεσμα να προταθεί για έξι όσκαρ.

ΦΤΑΝΕΙ ΠΙΑ...

Αφορμή για τα όσα ακολουθούν, αποτέλεσε η πρόταση μομφής που κατέθεσε το κόμμα της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης κατά της Κυβέρνησης.
Διαβάζω στο λεξικό ότι η μομφή σημαίνετε ετυμολογικά ως επίπληξη, κατηγορία, μάλωμα. Επιπλήττει λοιπόν το ΠΑ.ΣΟ.Κ. την Κυβέρνηση, την κατηγορεί για απαξίωση της κοινοβουλευτικής διαδικασίας. Στο επίκεντρο του γεγονότος δεσπόζει η τηλεοπτική περσόνα του κυρίου Παπανδρέου, ως φωτογενές φάντασμα του πατέρα του. Ξέχασε όμως ότι δεν βρισκόμαστε πια στο 1981, ή στο 1993. Η κοινή γνώμη είναι πλέον επαρκώς εκπαιδευμένη στα τηλεοπτικά σκέρτσα. Γιατί τι άλλο μπορεί να χαρακτηριστεί αυτή η άκομψη προσπάθεια απεμπλοκής από τη διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος, στην οποία είχε αρχικά συναινέσει, μη συνεκτιμώντας τα εσωκομματικά προβλήματα που δημιούργησε το περίφημο άρθρο 16; Αυτό είναι που χρειαζόμαστε από ένα κόμμα που διεκδικεί την εξουσία; Επικοινωνιακούς ελιγμούς για εσωτερική κατανάλωση;
Εξίσου εξαιρετικές είναι όμως και οι επιδόσεις της Κυβέρνησης. Αυτή φοράει τους δικούς της παραμορφωτικούς φακούς. Από που να αρχίσω; Από τον καιροσκοπισμό που επιδεικνύουν κατά την κορυφαία διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης; Ή από τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουν την βουλευτική ιδιότητα, όπως διαπιστώσαμε κατά την περίφημη ψηφοφορία για το άρθρο 24; Πρόβατα οι ψηφοφόροι, πρόβατα και οι βουλευτές.
Ωραία και βουκολικά όλα αυτά, αλλά υπάρχουν και όρια. Ποιός σας είπε κύριοι της μικροπολιτικής ότι είσαστε εδώ για να ανακυκλώνετε το σύστημα εξουσία σας; Ποιός σας έδωσε το δικαίωμα να λουστράρετε τον αλαζονικό σας αυτισμό, πάνω στις πλάτες μας; Ποιός σας είπε ότι η πολιτική αφορά στην επικοινωνιακή διαχείριση του χρόνου παραμονής σας στην εξουσία; Γι’ αυτό σας ψηφίζουμε; Αν δεν μπορείτε να κάνετε κάτι καλύτερο, γιατί δεν μας απαλλάσετε οριστικά από την παρουσία σας;
Φτάνει πια....Δεν σας χρειαζόμαστε άλλο.

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ (ΤΟ ΚΟΡΙΤΣΙ ΠΟΥ ΓΥΡΙΖΕΙ ΤΙΣ ΣΕΛΙΔΕΣ)

Είδα την ταινία «Το Κορίτσι που Γυρίζει τις Σελίδες» σε σκηνοθεσία Denis Dercourt με τους Deborah Francois, Catherine Frot, Pascal Greggory, στους πρωταγωνιστικούς ρόλους.
Η δεκάχρονη Μελανί Προυβό που ζεί στη Γαλλική επαρχία με τους μικροαστούς γονείς της, έχει ένα όνειρο, να γίνει σολίστας πιάνου. Οι εισαγωγικές εξετάσεις στο Ωδείο καταλήγουν σε αποτυχία όταν την ώρα της εξέτασης η πρόεδρος της επιτροπής αξιολόγησης Αριάν Φουσενκούρ γνωστή σολίστας πιάνου υπογράφει ένα αυτόγραφο, αποσπώντας την προσοχή της διαγωνιζόμενης. Δέκα χρόνια αργότερα η εικοσάχρονη Μελανί που έχει στο μεταξύ εγκαταλείψει το όνειρό της για καριέρα σολίστα, κάνει την πρακτική της σαν γραμματέας στο δικηγορικό γραφείο του Ζαν Φουσενκούρ. Όταν ο τελευταίος αναζητά μια οικιακή βοηθό η Μελανί προθυμοποιείται στοχεύοντας στη σύζυγο του Ζαν Αριάν. Η εξαιρετική επιμέλεια που δείχνει κατά την εκτέλεση των καθηκόντων της και οι μουσικές της γνώσεις θα την φέρουν πιο κοντά στην ιδιαίτερα ευάλωτη συναισθηματικά Αριάν, που αναρώνει έπειτα από ένα αυτοκινητιστικό ατύχημα. Η τελευταία σχεδιάζει την επιστροφή της στον κόσμο της μουσικής μέσα από μια σειρά παραστάσεων που ετοιμάζει μαζί με δυο φίλους της επαγγελματίες μουσικούς. Η Μελανί θα πάρει την εκδίκησή της όταν αναλαμβάνει να γυρίζει τις σελίδες της παρτιτούρας της Αριάν στο πρώτο επίσημο κονσέρτο που δίνει το τρίο.
Η ταινία «Το Κορίτσι που Γυρίζει τις Σελίδες» είναι ένα ψυχολογικό θρίλλερ, με αναφορές στον μετρ του είδους Alfred Hitchcock και τον Claude Chabrol. Το σενάριο υπογραφόμενο από τον σκηνοθέτη και τον Jacques Sotty φέρει κάποια από τα βασικά μορφολογικά χαρακτηριστικά που καταξίωσαν το μεγάλο Άγγλο σκηνοθέτη. Πρώτα απ’ όλα την αξεπέραστη αίσθηση του σασπένς. Δίνουμε στο κοινό μια πληροφορία που τα πρόσωπα της ταινίας δε γνωρίζουν. Αυτό είναι το βασικό αφηγηματικό μοτίβο γύρω από το οποίο αναπτύσσεται η αγωνία του θεατή. Δεύτερον, όσον αφορά τους χαρακτήρες το μονοδιάστατο των αντρικών ρόλων που αντιπαραβάλλεται με γυναίκες πολυεπίπεδες, όμορφες, αλλά ψυχρές και απόμακρες. Τρίτον, τη σεξουαλικότητα που παρουσιάζεται με υπαινικτικό τρόπο διεγείροντας την ηδονοβλεπτική ματιά του θεατή. Τέταρτον, το αντικείμενο φετίχ, δηλαδή το αυτόγραφο που υπογράφει η Αριάν είναι το στοιχείο με το οποίο ανοίγει και κλείνει η αφήγηση. Στον Chabrol τώρα, οι γυναίκες και το ερωτικό πάθος είναι οι αφορμές για να ανέλθει στην επιφάνεια ο συντηρητισμός και ο υφέρπων φασισμός μιας ολόκληρης κοινωνίας. Έτσι, στο μεγαλοαστικό περιβάλλον της Αριάν οι ανθρώπινες σχέσεις βασίζονται στην υποκριτική συνύπαρξη και υπάρχουν θαρρείς μόνο στο όνομα της έξωθεν καλής μαρτυρίας. Το savoir ferre - πού είσαι Ζαμπούνη να με θαυμάσεις – είναι ο βρόγχος που καταπνίγει οποιαδήποτε εκδήλωση διαφορετικότητας απαλλάσοντας τα άτομα από την ενδοσκόπηση, την αυτογνωσία και την αλληλοαναγνώριση. Αυτή την κομφορμιστική χαύνωση έρχεται να αναδείξει η τροφοδοτούμενη από την εκδίκηση βούληση της Μελανί. Και φυσικά η κοσμοπολίτικη ευρύτητα πνεύματος πηγαίνει περίπατο, όταν το δικαίωμα στην ερωτική αυτοδιάθεση γκρεμίζει το οικοδόμημα της πρέπουσας κοινωνικής συμπεριφοράς.
Περνώντας στα υφολογικά χαρακτηριστικά της ταινίας θα δούμε ότι το μοντάζ οργανώνεται με στόχο την ανάδειξη βασικών αντιθετικών μοτίβων. Η ταξική και ηλικιακή αντίθεση ανάμεσα στη Μελανί και στην Αριάν αμβλύνεται από τον εσωτερικό αναδιπλασιασμό που υφίστανται οι δύο πρωταγωνίστριες. Έτσι η Μελανί τραμπαλίζεται ανάμεσα στην ανέμελη έφηβη που απολαμβάνει την επιστροφή στην εποχή της αθωότητας μέσα από το παιχνίδι στην εξοχή και στην έμμισθη υπάλληλο που ζητά την εκδίκησή της, ενώ και η Αριάν ταλαντεύεται ανάμεσα στην εύθραυστη καλλιτέχνιδα που αναζητά συναισθηματική οικειότητα και στην επιτυχημένη επαγγελματία και σύζυγο που αντλεί το κύρος της από την οικονομική και κοινωνική της θέση. Στο σημείο σύγκλισης των δυο χαρακτήρων έχουμε ένα φιλί και ένα τρυφερό αντάμωμα των χεριών στον κήπο ενώ στο σημείο απόκλισης την προδοσία και τη φυγή. Γι’ αυτό και ο θεατής φεύγει από την αίθουσα με μια γλυκόπικρη γεύση στο στόμα. Η ηθική αξιολόγηση των χαρακτήρων δεν μπορεί να γίνει εδώ με μονοσήμαντο τρόπο. Εξαιρετική η μουσική επένδυση του Jerome Lemonnier συνδυάζει κλασσικά θέματα (Σοστάκοβιτς, Σούμπερτ, Μπάχ), με μοντέρνους ρυθμούς. Εξαιρετικές αποστασιοποιημένες ερμηνείες από τις δυο πρωταγωνίστριες που εμβαθύνουν με το παίξιμό τους, το διφορούμενο του χαρακτήρα τους.
Το καλό γαλλικό σινεμά δίνει για άλλη μια φορά το παρόν.

ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ & λοιπές ΦΟΥΣΚΕΣ

Διαβάζω στα «ΝΕΑ» της προηγούμενης εβδομάδας. «Αθώοι όλοι κατηγορούμενοι για τις φούσκες του Χρηματιστηρίου. Ομόφωνα κρίθηκαν σε δεύτερο βαθμό και οι έντεκα επιχειρηματίες και χρηματιστές, οι οποίοι καταδικάστηκαν πρωτόδικα για τις μετοχές – φούσκες».
Καταρχήν για το επικοινωνιακό μέρος του ζητήματος. Ο τίτλος της φούσκας ταιριάζει γάντι στον τρόπο που τα ελληνικά Μ.Μ.Ε. προβάλλαν το συγκεκριμένο γεγονός. Ένα ζήτημα που τροφοδότησε την μιντιακή σκηνή επί χρόνια ξεφούσκωσε σε ένα μονόστηλο στις αθέατες σελίδες των εφημερίδων. Ακούσατε τίποτα σχετικό στα δελτία ειδήσεων; Φυσικά και όχι. Κι αυτό γιατί η εμπορική τηλεόραση θα πρέπει να είναι πρώτα από όλα ελκυστική, για να προσελκύσει τις σειρήνες των διαφημιστών. Και είναι ελκυστική όταν παρουσιάζει φανταχτερά γεγονότα κολακεύοντας την άγνοια της μεγάλης μάζας των τηλεθεατών.
Πάμε τώρα στο ουσιαστικό ζήτημα. Η άνοδος του γενικού Χρηματιστηριακού δείκτη, από τις 933 μονάδες τον Δεκέμβριο του 1996, στις 6355 μονάδες στις 17 Σεπτεμβρίου του 1999 και η συνακόλουθη πτώση που οδήγησε το γενικό δείκτη στις 3388 μονάδες το Δεκέμβριο του 2000 συνιστά ένα αδιαμφισβήτητο γεγονός, όπως και η διεθνής και τοπική συγκυρία. Πέρα όμως από τους επιμέρους παράγοντες και τη συμβολή του καθενός απ’ αυτούς στην απότομη άνοδο και πτώση του χρηματιστηριακού δείκτη υπάρχει κάτι που αγγίζει στον πυρήνα λειτουργίας των ελεύθερων αγορών.
Μιλάμε φυσικά για την απρόσκοπτη λειτουργία του μηχανισμού προσφοράς και ζήτησης μέσω της οποίας διασφαλίζεται η ενσωμάτωση όλων των διαθέσιμων πληροφοριών στην τιμή. Το νεοκλασσικό ιδεολόγημα έρχεται να καταρρίψει η θεωρία της ασύμμετρης πληροφόρησης των Αμερικανών Οικονομολόγων George Akerlof, Michael Spence, Joseph Stiglitz, που βραβεύτηκε με το βραβείο Νόμπελ το 2001. Δηλαδή, για να ξαναγυρίσουμε στο ζήτημα του ελληνικού χρηματιστηρίου και να το κάνουμε λιανά η πληροφόρηση που διαθέτει ο Διευθύνοντας Σύμβουλος μια εταιρίας, ένας θεσμικός επενδυτής, ή οποιοσδήποτε μεγαλόσχημος δεν είναι ισοδύναμη με την πληροφόρηση που διαθέτει ο μικροεπενδυτής. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα η κερδοσκοπική πρακτική να έχει μόνιμα χαμένους και ο λαϊκός καπιταλισμός να καταλήγει όνειρο καλοκαιρινής νύχτας. Βέβαια από το «μακρινό» 2001 και το ακόμα μακρύτερο χρονικά 1999 έχει κυλίσει νερό στο αυλάκι της θεσμικής θωράκισης και της ελληνικής αγοράς.
Αλλά για να ξαναγυρίσουμε στο σκάνδαλο του χρηματιστηρίου αναλογιζόμενοι ότι η τοπική αγορά είναι μικρή, οι εμπλεκόμενοι πολλοί και τα χρήματα ακόμα περισσότερα, ο γνωστός δρόμος της λησμονιάς φαντάζει μονόδρομος.

ΥΓ. Αναζητήστε σε DVD το ντοκυμαντέρ «Enron Καρχαρίες στο δωμάτιο» ένα εξαιρετικό δείγμα στρεβλώσεων που μπορούν να παράγουν οι αγορές ελεύθερου ανταγωνισμού και παρακολουθήστε την ιστορία μονοπωλιακής συγκέντρωσης και κατάρρευσης του ενεργειακού κολοσσού Enron που επισυμβαίνει στην προηγμένη Αμερική το 2001.